Sztuczna inteligencja coraz mocniej wchodzi do polskiej armii – od analizy danych wywiadowczych po obronę przed cyberatakami. Działające od roku centrum wdrożeniowe ma już za sobą pierwsze projekty łączące kompetencje wojska, nauki i przemysłu. Współpraca tych trzech obszarów jest kluczowa, by budować własne kompetencje technologiczne.

– Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji rozpoczęło swoją działalność w zeszłym roku. Od tego czasu rozpoczęliśmy współpracę w ramach hubu technologicznego z przemysłem, nauką i wojskiem. Naszą ambicją jest to, żeby te trzy podmioty łączyć i zwiększać zdolności związane z wdrażaniem sztucznej inteligencji w siłach zbrojnych. W tym zakresie mocno współpracujemy z dostawcami sprzętu i platform dla wojska, aby rozszerzać te nowoczesne platformy wojskowe o elementy sztucznej inteligencji – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria płk Piotr Turek, szef Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji Dowództwa Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni w Ministerstwie Obrony Narodowej.

Funkcjonujące od roku Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji odpowiada za rozwój i wdrażanie rozwiązań AI w kluczowych obszarach działania Sił Zbrojnych RP, w tym w analizie danych wywiadowczych i rozpoznawczych, wsparciu dowodzenia oraz cyberbezpieczeństwie. Projekty rozwijane w ramach centrum mają charakter wdrożeniowy i są testowane w warunkach zbliżonych do operacyjnych. Ich celem jest szybkie przejście od etapu badań do praktycznego zastosowania w siłach zbrojnych, przy ścisłej współpracy z instytutami badawczymi i partnerami przemysłowymi.

– Zrealizowaliśmy pierwsze projekty pilotażowe z polską nauką, w szczególności z instytutami badawczymi, np. Instytutem Badawczym IDEAS. Udało nam się wspólnie zrealizować pięć projektów. Jeden z nich dotyczył budowania świadomości sytuacyjnej na polu walki, a cztery pozostałe dotyczyły obszaru wzmacniania cyberbezpieczeństwa z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Mocno współpracujemy też z naszymi partnerami i sojusznikami NATO – wskazuje szef CISI DKWOC.

Rozwój projektów AI w wojsku wpisuje się w szerszy trend zacieśniania współpracy między sektorem cywilnym a obronnym. W Polsce powstają elementy tego ekosystemu, w tym akcelerator NATO DIANA w Krakowie, który łączy naukę, start-upy i wojsko w rozwijaniu technologii o podwójnym zastosowaniu – zarówno dla bezpieczeństwa, jak i gospodarki.

Rozwiązania rozwijane w tym modelu znajdują zastosowanie bezpośrednio w działaniach operacyjnych. Na współczesnym polu walki kluczowe znaczenie ma szybkie łączenie i analiza danych z wielu źródeł, w tym systemów rozpoznania i sensorów. Rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji pozwalają przekształcać te informacje w spójny obraz sytuacji operacyjnej i wspierać proces podejmowania decyzji.

– Stworzyliśmy Inkubator Projektów AI, gdzie nasi inżynierowie budują pewne rozwiązania od podstaw. Naszym celem jest zbudowanie również w zakresie sztucznej inteligencji autonomii technologicznej, żeby w newralgicznych obszarach, gdzie mówimy o wsparciu dowodzenia, nasze wojska były autonomiczne, żeby były w stanie wykorzystywać technologie, które daje zarówno polski przemysł, polska nauka, jak i te elementy, które wytworzyliśmy w naszych zespołach DKWOC – mówi płk Piotr Turek.

Rozwój własnych rozwiązań technologicznych ma ograniczać zależność od zewnętrznych dostawców w kluczowych obszarach bezpieczeństwa. W systemach dowodzenia i cyberobrony oznacza to większą kontrolę nad danymi i algorytmami oraz szybsze dostosowywanie narzędzi do potrzeb operacyjnych.

– Obszar cyberbezpieczeństwa po roku 2016 po konferencji NATO został uznany za jedną z domen, kolejną po lądzie, powietrzu, morzu i kosmosie. Jak ważny jest to obszar oddziaływań operacyjnych, dowiedzieliśmy się m.in. w trakcie trwającej wojny Rosji z Ukrainą – podkreśla szef Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji.

Jak dodaje, od czasu rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji liczba cyberataków na wojskowe sieci i systemy teleinformatyczne w Polsce wzrosła około pięciokrotnie. Coraz częściej ich celem stają się także infrastruktura krytyczna i systemy państwa, od których zależy funkcjonowanie gospodarki i administracji.

– Jako Siły Zbrojne RP odpowiadamy za sektor defence, natomiast współpracujemy również z innymi CSIRT-ami, które odpowiadają za zagrożenia w kierunku przemysłu, nauki i administracji państwowej. Ten połączony wysiłek sprawia, że pokrywamy w 100 proc. polską cyberprzestrzeń – przekonuje płk Piotr Turek. – Naszą odpowiedzią jest mitygacja tych zagrożeń w trybie 24/7. Nasi specjaliści w specjalnych zespołach ds. cyberbezpieczeństwa na bieżąco mitygują najważniejsze zagrożenia z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa. Co istotne, również do obrony naszej cyberprzestrzeni wykorzystujemy narzędzia z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.

Również współpraca międzynarodowa odgrywa istotną rolę w budowaniu zdolności cyberobronnych. 12 stycznia br. DKWOC podpisało list intencyjny o partnerstwie z Dowództwem Sił Zbrojnych USA w Europie, który tworzy ramy współpracy w zakresie wzmacniania zdolności i koordynacji działań w cyberprzestrzeni oraz przygotowania do reagowania na coraz bardziej złożone zagrożenia cyfrowe. W ramach NATO realizowane są wspólne działania, ćwiczenia oraz wymiana doświadczeń i technologii, które wspierają reagowanie na zagrożenia o charakterze transgranicznym.

– Dowództwo Komponentów Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni ma podpisane porozumienia między innymi z ośrodkami cyberdefence w Stanach Zjednoczonych. Prowadzimy wspólne działania, wymieniamy się doświadczeniami, technologią, również w krytycznych obszarach, w których może dojść do pewnej korelacji zdarzeń. Działamy tak, żeby z naszymi sojusznikami bronić natowskiej cyberprzestrzeni – podkreśla szef Centrum Implementacji Sztucznej Inteligencji Dowództwa Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni w MON.

Rada Unii Europejskiej zatwierdziła 30 marca poprawkę do rozporządzenia w sprawie norm emisji CO₂ dla producentów samochodów ciężarowych. Nowe przepisy wprowadzają tymczasową elastyczność w zakresie realizacji celów na 2030 rok, choć nie zmieniają długoterminowych założeń. Jest to odpowiedź instytucji UE na zbyt powolny rozwój infrastruktury sprzyjającej mobilności bezemisyjnej. Polscy europarlamentarzyści podkreślają, że jest to dobry sygnał dla całej branży motoryzacyjnej, szczególnie w naszym kraju.

– Najpierw rozpoczęliśmy ogromną, szeroką debatę z naszej inicjatywy, żeby zdjąć zakazy dotyczące samochodów spalinowych i po 2035 roku móc je kupować. To nam się udało, więc pierwszy krok został wykonany. Teraz bierzemy się za samochody ciężarowe i między innymi poluzowanie bardzo ambitnej polityki klimatycznej – mówi agencji Newseria Dariusz Joński, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej.

Prawo unijne ustanowiło pierwsze w historii cele redukcji emisji CO₂ dla nowych pojazdów ciężarowych, w tym ciężarówek, autobusów i autokarów. W porównaniu z poziomami z 2019 roku redukcja ma wynieść kolejno 15 proc. od 2025 roku, 45 proc. od 2030 roku i 90 proc. w 2040 roku. Producenci dążą do osiągnięcia tych celów poprzez wprowadzenie na rynek większej liczby ciężarówek elektrycznych zasilanych akumulatorami oraz jednoczesną poprawę efektywności paliwowej pojazdów z silnikami spalinowymi.

Mogą oni gromadzić jednostki emisji, jeżeli ich flota osiąga lepsze wyniki niż określona „ścieżka redukcji”, która jest trajektorią liniową łączącą cele dla kolejnych pięcioletnich okresów. Nowe przepisy przewidują, że w latach 2025–2029 producenci będą mogli gromadzić jednostki emisji, jeżeli ich emisje będą niższe od ustalonego dla nich docelowego indywidualnego poziomu, a nie od bardziej rygorystycznej, liniowej ścieżki redukcji. Jak wyjaśnia Rada UE, ta tymczasowa elastyczność ma umożliwić koncernom uzyskanie większej liczby jednostek emisji w latach poprzedzających 2030 rok, a tym samym ułatwić osiągnięcie zgodności z przepisami od 2030 roku. Ma ona również zachęcać do wcześniejszego wprowadzania bezemisyjnych pojazdów ciężkich.

– Dekadę temu myślano, że proces dekarbonizacji, jeśli chodzi o samochody ciężarowe, będzie następował szybciej, że jesteśmy w stanie przejść z samochodów spalinowych na elektryczne. Nawet w niektórych krajach, np. w Niemczech, wybudowano specjalne ładowarki nad autostradą po to, żeby jadący samochód ciężarowy mógł się ładować w trakcie jazdy, nie czekając na postoju – wyjaśnia Dariusz Joński. – Doskonale jednak wiemy, że ponad 98 proc. samochodów ciężarowych to wciąż są jednak pojazdy spalinowe. Ten proces nie postępuje tak szybko, jak by tego chcieli politycy, więc warto to urealnić.

Jak wynika z najnowszego raportu Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Samochodów (ACEA), po unijnych drogach w 2024 roku poruszało się 6,2 mln średnich i ciężkich pojazdów o masie powyżej 3,5 t. 96,3 proc. z nich było zasilanych silnikiem Diesla, a tylko 0,3 miało napęd elektryczny.

– W obszarze transportu ciężarowego polityka idzie jednak w kierunku łagodzenia, delikatnie mówiąc, schodzenia na ziemię. Jest to więc dobry sygnał dla branży motoryzacyjnej, również polskiej. Polska jest dzisiaj numerem jeden, jeśli chodzi o przewoźników w całej Europie – zaznacza europoseł KO. – Być może małe samochody elektryczne sprawdzają się w małych miastach, przy niewielkich zasięgach. Jednak w przypadku ciężarowych to jest nie tylko kwestia wymiany floty, ale jeszcze zbudowania ogromnej infrastruktury, która dzisiaj nie jest na to gotowa. Jest to więc pieśń przyszłości. Zobaczymy, ale teraz trzeba ratować miejsca pracy i firmy.

Z danych Eurostatu wynika, że Polska jest liderem pod względem wielkości przewozu towarów transportem drogowym. Ich łączny wolumen w 2024 roku wyniósł nieco ponad 368 mld tonokilometrów. To blisko 20 proc. całego przewozu we wszystkich państwach członkowskich (Niemcy – 15 proc.). Ponadto zgodnie z danymi ACEA w naszym kraju znajduje się 841 545 ciężarówek. Więcej mają tylko Włochy (988 165) i Niemcy (969 920).

– Wymiana floty na nową, która jeszcze nie do końca się sprawdziła, byłaby nieprawdopodobnym kosztem dla każdego kraju. To ostatecznie zakończyłoby się tym, że bardzo wiele firm by upadło, a my na to nie możemy pozwolić. Unia Europejska to dostrzega. Stąd też te zmiany i zgoda Parlamentu Europejskiego podczas głosowania i Komisji Europejskiej, żeby cele klimatyczne, które były ustanowione dla transportu ciężkiego, oddalać w czasie – podkreśla Dariusz Joński.

Zatwierdzona właśnie przez Radę UE poprawka to element pakietu motoryzacyjnego, który KE zaproponowała w grudniu 2025 roku, aby wesprzeć konkurencyjność sektora i jego wysiłki w przechodzeniu na czystą mobilność. Zasadnicze przepisy dotyczące norm emisji CO₂ dla pojazdów ciężkich mają być poddane przeglądowi w 2027 roku.

Rada UE podkreśla jednak, że większa elastyczność nie ma wpływu na długoterminowe cele czystej mobilności. Samochody ciężarowe, autobusy i autokary stanowią wprawdzie tylko około 2 proc. pojazdów na drogach Unii Europejskiej, ale odpowiadają za ponad 25 proc. emisji gazów cieplarnianych w transporcie drogowym.

– Jednocześnie dyskutujemy na temat wydłużenia samych przyczep i naczep – mówi poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej. – To jest bardzo istotne, ponieważ możemy zabrać na naczepę więcej niż do tej pory. Dodatkowo w Polsce rozbudowujemy miejsca, gdzie można przerzucać towary z tirów na tory. Przykładem są chociażby Karsznice w Zduńskiej Woli.

Oddany do użytku jesienią 2023 roku terminal multimodalny Zduńska Wola – Karsznice znajduje się na styku głównej europejskiej linii komunikacyjnej wschód–zachód oraz trasy północ–południe łączącej m.in. Adriatyk, Bałtyk oraz Morze Północne. Umożliwia m.in. przeładunek i składowanie naczep i nadwozi wymiennych czy też przeładunek i składowanie kontenerów próżnych i ładownych z przesyłką neutralną i niebezpieczną.

W tym tygodniu terminal odwiedziła delegacja Komisji Transportu i Turystyki (TRAN) Parlamentu Europejskiego. W trakcie trzydniowej wizyty w Polsce europosłowie przyglądali się rozwojowi multimodalnych węzłów transportowych i projektów w zakresie mobilności wojskowej. Komisja przygotowuje się do przeglądu instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2028–2034, który stanowi unijne źródło finansowania dużych projektów transgranicznych w dziedzinie transportu i energii. Głosowanie nad projektem stanowiska Parlamentu Europejskiego planowane jest w lipcu 2026 roku.

W marcu 2026 roku ceny towarów i usług konsumpcyjnych były wyższe o 3 proc. rok do roku – wynika z szybkiego szacunku GUS. W stosunku do lutego br. ceny poszły do góry o 1 proc. Na wzrosty wpłynęły przede wszystkim droższe o 15,4 proc. paliwa. Zdaniem członkini Rady Polityki Pieniężnej niepokojąca jest wciąż wysoka inflacja w usługach. Prof. Joanna Tyrowicz zwraca uwagę, że moment dużej niepewności geopolitycznej nie jest właściwym momentem na obniżanie stóp procentowych. 

W reakcji na wybuch wojny na Bliskim Wschodzie i blokadę transportu ropy naftowej przez cieśninę Ormuz ropa Brent podrożała w ciągu miesiąca o ponad 37 proc., a WTI – o blisko 47 proc. Za tymi podwyżkami poszły wzrosty cen paliw na stacjach benzynowych. Dlatego, zgodnie z decyzją ministra finansów i gospodarki, stawka podatku VAT na paliwa została obniżona z 23 proc. do 8 proc. Obowiązuje ona czasowo od 31 marca do 30 kwietnia 2026 roku. Od 30 marca do 15 kwietnia br. została również obniżona akcyza na wybrane paliwa. Została ona zmniejszona do najniższego poziomu dopuszczonego przez Unię Europejską, czyli 29 gr na litr benzyny oraz o 28 gr na litr oleju napędowego. Rząd wyliczył, że wdrożone obniżki VAT na paliwa będą kosztować budżet państwa ok. 930 mln zł, a akcyzy – ok. 400 mln zł.

– Ceny paliw są, były i będą poza kontrolą Rady Polityki Pieniężnej. Nie zwalnia nas to jednak z obowiązku ograniczania tego rodzaju szoków i wpływu na gospodarkę. Ceny nośników energii mają to do siebie, że są bardziej zmienne. Jeśli gospodarka jest na to przygotowana, czyli ma ustabilizowane procesy cenowe usług czy towarów, nie ma zaburzeń, jeśli chodzi o żywność, to te szoki mają tendencję do bycia krótkotrwałymi. Chyba że konflikt trwa bardzo długo – mówi agencji Newseria prof. dr hab. Joanna Tyrowicz, członkini Rady Polityki Pieniężnej. – Po drugie, te szoki pozostają bez dużego wpływu na decyzje uczestników życia gospodarczego. Wszyscy są bowiem przekonani, że RPP czy władza monetarna zrobi to, co trzeba, żeby sprowadzić inflację do celu. W związku z tym oczekiwania inflacyjne z dokładnością do cen nośników energii pozostają niskie i zakotwiczone. Ale to wymaga tego, żeby na początku gospodarka była w sytuacji stabilizacji.

Ze wstępnych szacunków Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że paliwa i smary do prywatnych środków transportu w marcu br. wzrosły o 8,5 proc. r/r i o 15,4 proc. w porównaniu z lutym 2026 roku. Te podwyżki nie przełożyły się na razie na ceny energii elektrycznej i paliw, które w ujęciu rocznym podrożały o 3,9 proc., a w miesięcznym – staniały o 0,1 proc. Za żywność i napoje bezalkoholowe w marcu br. również nie zapłaciliśmy więcej niż miesiąc wcześniej. W stosunku do tego samego okresu w 2025 roku ceny podskoczyły o 2 proc.

Statystyki GUS wskazują, że inflacja pozostaje w zakresie celu inflacyjnego NBP (2,5 proc. z przedziałem odchyleń ± 1 pp.) od połowy ubiegłego roku. W styczniu i lutym tego roku wyniosła 2,1 proc.

– Czy osiągniemy cel inflacyjny? Przy tak luźnej polityce pieniężnej możemy mieć z tym pewne problemy. Najważniejsze natomiast jest to, że mieliśmy bardzo krótkie okno trwające zaledwie trzy lata, żeby sprowadzić inflację z powrotem do celu, zanim doszło do następnych szoków. Teraz jesteśmy w rzeczywistości, w której się one wydarzyły. Wchodzimy w nie znowu z nie do końca przygotowaną na nie gospodarką. Chociaż średni wskaźnik inflacji był zadowalający, to cały czas składał się z bardzo niepokojącej, wysokiej inflacji usług – uważa członkini RPP. 

Dane GUS pokazują, że w lutym 2026 roku usługi podrożały o 4,8 proc. w porównaniu do analogicznego okresu rok wcześniej.

– Jedną z bardzo mylnych interpretacji danych jest to, że mieliśmy unormowaną sytuację z inflacją, zanim zaczęła się agresja Stanów Zjednoczonych i Izraela na Iran. W praktyce jest zupełnie inaczej. Wskaźnik inflacji, średnia publikowana co miesiąc, była myląca. Nie w tym sensie, że była nieprawdziwa. Oczywiście jest to prawda, ale cały czas mieliśmy bardzo wysoką presję na wzrost cen w wielu sektorach gospodarki, w tym tych całkowicie niezależnych od czynników zewnętrznych, takich jak usługi krajowe – tłumaczy prof. Joanna Tyrowicz. w rozmowie podczas konferencji „Od danych do decyzji. Statystyka dla przedsiębiorstw i gospodarki” organizowanej przez Główny Urząd Statystyczny w Warszawie.

Od początku 2024 roku do sierpnia 2025 roku wzrost cen usług utrzymywał się na poziomie ok. 6–7 proc. rocznie.

– Co prawda w 2025 roku inflacja w grupie usług krajowych i konsumpcja nieco zwolniły w porównaniu do 2024 roku, ale wkład usług do całej inflacji w 2025 roku był prawie taki sam. To jest różnica między 1,6 a 1,7 pp. Biorąc pod uwagę, że przez bardzo długi czas stopy procentowe pozostawały na relatywnie wyższym poziomie, mamy bardzo powolny proces schodzenia z cenami w pobliże celu inflacyjnego – wyjaśnia członkini Rady Polityki Pieniężnej. – Długookresowa średnia inflacja koszyka usług wynosi około 2 proc., a my obserwujemy 4 proc. z bardzo dużym plusem.

Jak podkreśla, niski poziom inflacji towarów wynikał z dwóch czynników: relatywnie słabego dolara oraz rosnącego napływu towarów z Chin na rynki europejskie.

– Oba czynniki zostały uruchomione poprzez decyzje geopolityczne, czyli pomysł na politykę handlową Stanów Zjednoczonych wobec innych krajów, w tym w szczególności wobec Chin. On, po pierwsze, osłabił dolara, a po drugie, skłonił Chiny do zainteresowania się innymi rynkami zbytu – wyjaśnia prof. Joanna Tyrowicz. – Te dwie decyzje mogą być w równie geopolityczny sposób odwrócone, więc trudno na tym opierać politykę pieniężną. To nie zależy od naszych wewnętrznych, krajowych warunków. Tymczasem wysoka inflacja w koszyku usług to jest coś, co całkowicie zależy od krajowych warunków prowadzenia działalności gospodarczej.

Podstawowym instrumentem polityki pieniężnej pozostają stopy procentowe. W maju 2025 roku referencyjna stopa procentowa NBP wynosiła 5,25 proc. Przez kolejne miesiące była stopniowo obniżana, aby na koniec roku osiągnąć poziom 4 proc. W marcu br. Rada Polityki Pieniężnej obniżyła ją o kolejne 0,25 pp. i obecnie wynosi ona 3,75 proc. 

– W mojej ocenie stopy procentowe powinny być wyższe. Moment dużej niepewności geopolitycznej nie jest właściwy do ich obniżania – uważa członkini RPP. – Pożądany poziom stóp procentowych przy obecnych wskaźnikach gospodarczych to jest mniej więcej 4,5–4,75 proc. Poziom 4,5 proc. jest neutralny w naszej gospodarce, czyli ani nie sprzyja nadmiernie kredytowi, ani go nadmiernie nie ogranicza. Jeżeli przyjmiemy za punkt startu, że jednak cały czas mamy zbyt dużą presję cenową, co się przejawia między innymi w dynamicznym wzroście cen usług, zbyt szybkim w porównaniu do naszej długookresowej średniej, to powinniśmy być raczej w terytorium restrykcyjnym, czyli stopy procentowe powinny być powyżej poziomu neutralnego.

Wiek wpływa na zatrudnienie, rozwój kariery i awanse, choć formalnie nie stanowi kryterium oceny kandydatów i pracowników. Z raportu HRM Institute „(Nie)widzialni pracownicy 2026” wynika, że co trzeci pracownik doświadczył dyskryminacji ze względu na wiek, a 40 proc. obserwowało ją w swoim otoczeniu. Z jednej strony problem dotyczy ageizmu, czyli dyskryminacji osób starszych, z drugiej – adultyzmu, który ogranicza szanse najmłodszych kandydatów.

– (Nie)widzialni pracownicy to są dwie grupy w naszym badaniu. Pierwsza grupa to są ludzie 45–50+, czyli osoby, które są już na tyle dojrzałe, że czasami niektórzy rekruterzy nie chcą ich zapraszać na rozmowy. Druga grupa to jest nowo powstająca grupa do 30 lat, czyli osoby nieposiadające jeszcze zbyt dużego doświadczenia po zakończeniu studiów. W tej grupie bezrobocie ostatnio bardzo wzrasta – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Anna Macnar, prezeska HRM Institute.

Raport „(Nie)widzialni pracownicy 2026” pokazuje, że zjawiska ageizmu i adultyzmu funkcjonują równolegle i obejmują różne etapy kariery – od wejścia na rynek pracy po rozwój i awanse w organizacjach. W efekcie wykluczane są zarówno osoby z wieloletnim doświadczeniem, jak i te, które dopiero rozpoczynają aktywność zawodową.

Zjawisko wpisuje się w zmieniającą się strukturę rynku pracy. Już dziś w Polsce pracuje ponad 6,2 mln osób w wieku 45+ oraz ok. 3,1 mln osób w wieku 25–34 lata. Prognozy wskazują, że do 2030 roku osoby powyżej 50. roku życia będą stanowić ok. 38 proc. populacji w wieku produkcyjnym. Z danych przytaczanych w raporcie wynika, że firmy stawiające na wysoką różnorodność (w tym wiekową) mają aż o 35 proc. większą szansę na osiągnięcie ponadprzeciętnych wyników finansowych. Mimo to w wielu organizacjach wciąż działa „cichy filtr” wieku, który eliminuje kandydatów już na etapie rekrutacji i wpływa na dalszy przebieg ich kariery zawodowej.

– Co najmniej 1/3  badanych osobiście doświadczała ageizmu lub adultyzmu we własnych relacjach z pracodawcą, a 40 proc. badanych mówi, że widziało takie zjawiska w swoich organizacjach. Na rynku pracy z jednej strony wykluczamy pracowników, którzy mają bardzo duże doświadczenie zawodowe, są w stanie często poprowadzić organizację do rozwoju, a z drugiej strony wykluczamy młodych, którzy mogliby zostać sukcesorami tych, którzy odchodzą na emeryturę – tłumaczy Anna Macnar.

Z badania przeprowadzonego na grupie ponad 1,8 tys. pracowników wynika, że 29 proc. ankietowanych obserwuje dyskryminację pomiędzy współpracownikami ze względu na wiek. Niewidzialne sito działa już na starcie – 40 proc. badanych nie aplikowało na stanowisko z powodu wieku, a co trzeci ukrył swój wiek w CV lub podczas rozmowy. Co czwarty pracownik otrzymał informację zwrotną sugerującą odrzucenie kandydatury z rekrutacji z powodu wieku. Im starsi pracownicy, tym częstsze były tego typu deklaracje.

Także badani przez HRM Institute rekruterzy przyznają, że w trakcie prowadzonego procesu rekrutacyjnego w odniesieniu do kandydatów pojawia się u nich szereg pytań związanych z wiekiem kandydatów, np. jak długo zostanie w firmie ze względu na wiek, czy dogada się z zespołem, czy dany kandydat nadąża technologicznie. Co trzeci ankietowany rekruter przyznał, że uświadomił sobie, iż kierował się stereotypami przy wyborze kandydata.

– Kandydaci mówią, że rekruterzy, często bardzo młodzi, widzą w nich zbyt stare osoby, które być może nie będą ogarniać technologii. Rzeczywiście osoby powyżej 45. roku życia czasem bardzo długo szukają pracy – ocenia prezeska HRM Institute.

Uprzedzenia dotyczące wieku są obecne także na poziomie języka i sposobu prowadzenia procesów rekrutacyjnych. 37 proc. pracodawców przyznaje, że stosuje sformułowania profilujące wiekowo w ogłoszeniach o pracę. Najczęściej pojawia się wymóg określonej liczby lat doświadczenia – wskazuje na to 33 proc. badanych firm – a 12 proc. nadal używa określeń takich jak „młody, dynamiczny zespół”. Z takim zwrotem w ogłoszeniu spotkało się dziewięciu na 10 badanych pracowników.

– Działy HR i rekruterzy mają bardzo duży wpływ na to, kogo wybierają do procesu rekrutacji, i czasem mogą ich wykluczać świadomie, czasem nieświadomie. Pojawiają się informacje od menedżerów, że chcą jakichś konkretnych ludzi, w takim wieku albo takim. Często rekruterzy zamiast zajmować się tym, że potrzebujemy różnorodnych wiekowo ludzi w zespole, patrzą na to, czy dany menedżer będzie zadowolony nie z kompetencji kandydata, ale z jego wieku – mówi Anna Macnar.

Codzienne doświadczenia pracowników potwierdzają skalę problemu. 45 proc. badanych wskazuje na żarty i komentarze dotyczące wieku, 32 proc. na podważanie kompetencji, a 31 proc. na zakładanie braku umiejętności technologicznych. W przypadku młodszych pracowników częściej pojawia się bagatelizowanie pomysłów (21 proc.) oraz protekcjonalne traktowanie (17 proc.).

Rozwój technologii, szczególnie AI i automatyzacji, wpływa nie tylko na podważanie kompetencji osób 45+, ale też na perspektywy zatrudnienia młodych pracowników. Zmiany technologiczne ograniczają bowiem liczbę stanowisk wejściowych, które dotychczas stanowiły podstawowy etap zdobywania doświadczenia zawodowego. 21 proc. przedstawicieli pracodawców przyznaje, że osoby do 30. roku życia muszą mocniej niż inni udowadniać swoje kompetencje, a 80 proc. wskazuje na ograniczony dostęp młodszych pracowników do bardziej odpowiedzialnych zadań.

– To zgubna droga, ponieważ ci najmłodsi, którzy nie umieją jeszcze wykonywać żadnej pracy, nie będą mogli się nauczyć tych funkcji, a w konsekwencji nie będziemy mieć sukcesorów w naszych organizacjach – przekonuje prezeska HRM Institute.

– Młodzi są wrzucani na pozycję specjalistów, a nie są do tego przygotowani. Mamy kłopot z zarządzaniem biznesem, motywacją, rotacją ludzi i brakiem przywództwa – ocenia Joanna Malinowska-Parzydło, ekspertka od decyzji przywódczych.

Raport HRM Institute pokazuje, że poczucie nierównego traktowania jest szczególnie silne wśród osób w wieku 45–59 lat oraz po 60. roku życia, które częściej wskazują na brak równych szans na rynku pracy.

– Światem rządzą bezużyteczne stereotypy – podkreśla Joanna Malinowska-Parzydło. – Osoby, które bywają nazywane 55+, a które ja nazywam premium generation, jeśli wypadają z rynku pracy, to dlatego że mamy kłopot z zarządzaniem talentami w firmach. Systemy HR-owe przestały widzieć najbardziej doświadczonych pracowników, którzy są niezbędni, żeby podejmować decyzje w czasach turbulencji.

Zwraca uwagę, że jednym z mechanizmów wykluczenia jest dopasowywanie zespołów pod względem wieku oraz sposób działania procesów rekrutacyjnych, w tym algorytmów. W efekcie doświadczenie przestaje być traktowane jako przewaga, a zaczyna ograniczać szanse na zatrudnienie. Najczęściej spotykaną przez pracowników formą dyskryminacji była odmowa zatrudnienia z powodu „zbyt wysokich kwalifikacji” (45 proc.). Z takim wyjaśnieniem najczęściej spotykają się dyrektorzy i kadra zarządzająca.

– Organizacje bez dojrzałych pracowników są jak biblioteka bez wiedzy albo pusty dysk – nie mają dostępu do całej historii podejmowania decyzji, więc bywają bezradne, muszą się wszystkiego uczyć od początku, a koszty są potężne. Poza tym mamy wtedy kłopot z przywództwem, ponieważ musimy szybko obsadzać stanowiska menedżerskie młodymi ludźmi, którzy nie mają czasu na to, żeby się przygotować do zupełnie innej roli niż rola specjalisty, która jest związana z odpowiedzialnością za ludzi – tłumaczy ekspertka od decyzji przywódczych.

Raport „(Nie)widzialni pracownicy 2026” wskazuje, że ograniczenie skali zjawiska ageizmu i adultyzmu wymaga wdrożenia konkretnych narzędzi zarządczych, w tym monitorowania procesów rekrutacyjnych i rozwojowych w podziale na grupy wiekowe oraz eliminowania języka i praktyk sprzyjających uprzedzeniom. Kluczowe znaczenie ma również standaryzacja procesów HR oraz większa transparentność decyzji dotyczących zatrudnienia i awansów.

Jednocześnie dane pokazują, że firmy wciąż w ograniczonym stopniu wdrażają takie rozwiązania. Zaledwie 14 proc. organizacji stosuje procedurę tzw. ślepych CV, polegającą na usuwaniu danych mogących wskazywać na wiek kandydata. 62 proc. firm nie prowadzi systemów monitorowania przypadków dyskryminacji, a 68 proc. nie organizuje szkoleń z zakresu nieświadomych uprzedzeń.

– Firmy powinny przygotowywać kadrę menedżerską do zarządzania zespołami wielopokoleniowymi na tyle, żeby te zespoły dobrze się ze sobą komunikowały. Firmy to ludzie, więc zarządy też powinny umieć komunikować się z ludźmi w każdym wieku – ocenia Joanna Malinowska-Parzydło.

Nieautoryzowane wykorzystanie sztucznej inteligencji staje się jednym z głównych zagrożeń dla bezpieczeństwa firm, także w sektorze energetycznym. Z raportów wynika, że nawet 47 proc. użytkowników korzysta z narzędzi AI poza kontrolą działów IT, co zwiększa ryzyko wycieku danych i cyberataków. W branży infrastruktury krytycznej skutki takich działań mogą mieć charakter systemowy.

– AI, czyli technologia, która szturmem zdobywa polskie przedsiębiorstwa i nie tylko, wdrażana bez przemyślanej strategii i tak zwanego governance’u to zaproszenie dla atakujących. Ta technologia jest w powszechnym użyciu, a więc niemal każdy dzisiaj ma do niej dostęp. Z powszechności jej stosowania wynika fakt, że może być również wykorzystana przez osoby bądź organizacje, które chcą zaszkodzić naszemu przedsiębiorstwu – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Jarosław Zarychta, head of business development w Billennium.

Zjawisko określane jako shadow AI oznacza wykorzystywanie narzędzi sztucznej inteligencji poza kontrolą działów IT i cyberbezpieczeństwa, najczęściej z użyciem prywatnych kont pracowników. Według raportu Netskope „Cloud and Threat Report: Shadow AI and Agentic AI 2025” skala tego zjawiska rośnie wraz z upowszechnieniem generatywnej AI – niemal połowa użytkowników korzysta z niej w sposób niezarządzany, a przeciętna organizacja odnotowuje ok. 223 przypadki miesięcznie związane z przesyłaniem danych do aplikacji AI. Liczba użytkowników narzędzi generatywnej AI wzrosła trzykrotnie rok do roku, a liczba zapytań kierowanych do tych systemów – sześciokrotnie.

– W wielu organizacjach pracownicy mają dziś stosunkowo swobodny dostęp do dużych modeli językowych, takich jak ChatGPT, Google Gemini czy rozwiązania Anthropic, i wykorzystują je do formułowania zapytań, tzw. promptów. Problem polega na tym, że często odbywa się to bez nadzoru zespołów cyberbezpieczeństwa oraz departamentów IT. Brak takiej kontroli oznacza realne ryzyko dla przedsiębiorstwa – w szczególności w przypadku organizacji infrastruktury krytycznej, takich jak spółki energetyczne – ponieważ otwiera nowe wektory ataku, których źródłem mogą być narzędzia oparte na sztucznej inteligencji – tłumaczy Jarosław Zarychta.

Według analiz Microsoftu nawet 71 proc. pracowników korzystało z narzędzi AI poza oficjalnymi rozwiązaniami udostępnianymi przez pracodawcę, a część świadomie omija obowiązujące polityki bezpieczeństwa.

Raport Netskope wskazuje, że liczba dostępnych aplikacji generatywnej AI przekracza już 1,5 tys., a organizacje często nie mają narzędzi do monitorowania ich wykorzystania ani kontroli przepływu danych. Problem pogłębia fakt, że pracownicy korzystają z wielu narzędzi jednocześnie – przeciętna firma stosuje co najmniej kilkanaście różnych aplikacji AI, co znacząco utrudnia zarządzanie ryzykiem. W efekcie powstają niewidoczne dla organizacji procesy przetwarzania danych oraz nowe wektory ataku, w tym związane z wykorzystaniem generatywnej AI do manipulacji treściami i podszywania się pod inne osoby.

– Proszę sobie wyobrazić sytuację, że do dyrektora firmy energetycznej dzwoni prezes danego koncernu energetycznego i prosi o zlecenie do księgowości wykonania przelewu na konkretną kwotę do jakiegoś kontrahenta, a także mówi, żeby nie zadawać pytań, bo sprawa jest bardzo pilna. Wygenerowała to sztuczna inteligencja, to jest klasyczny deepfake, jeżeli nie wdrożymy jako przedsiębiorstwo energetyczne mechanizmów zapobiegania tego typu atakom, jesteśmy podatni m.in. na na podszywanie się pod ważne osoby w hierarchii naszej organizacji – tłumaczy head of business development w Billennium.

Rozwój AI zmienia charakter zagrożeń. Technologie generatywne mogą być wykorzystywane do automatyzacji phishingu, tworzenia złośliwego oprogramowania czy generowania wiarygodnych materiałów deepfake, które utrudniają identyfikację ataku. Jednocześnie użytkownicy, wprowadzając do narzędzi AI dane operacyjne, finansowe czy techniczne, mogą nieświadomie przekazywać wrażliwe informacje do zewnętrznych systemów.

Rosnące znaczenie bezpieczeństwa w tym obszarze znajduje odzwierciedlenie w regulacjach unijnych. Firmy energetyczne muszą dziś równolegle odpowiadać na wymagania dyrektywy NIS2, krajowych przepisów o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (ustawa o KSC) oraz AI Act. Oznacza to, że wykorzystanie sztucznej inteligencji przestaje być wyłącznie obszarem innowacji, a staje się elementem odpowiedzialności operacyjnej i zarządczej, bezpośrednio powiązanym z ryzykiem biznesowym i regulacyjnym.

– Powszechnie się narzeka na regulacje, niemniej jednak sektor energetyczny od lat pracuje z regulatorem rynkowym, podobnie jak sektor finansowy, telekomunikacyjny. Celem regulacji w tym przypadku jest ochrona konsumentów i przedsiębiorstw przed negatywnymi skutkami stosowania sztucznej inteligencji. Dzisiaj framework budowy bezpiecznego AI dla organizacji to przede wszystkim zbadanie swoich polityk wewnątrzorganizacyjnych, dostosowanie tych polityk do procedur i regulacji np. Unii Europejskiej – mówi Jarosław Zarychta.

Dyrektywa NIS2 nakłada na przedsiębiorstwa infrastruktury krytycznej obowiązki związane z zarządzaniem ryzykiem, raportowaniem incydentów oraz zabezpieczeniem łańcucha dostaw, natomiast AI Act wprowadza ramy dla bezpiecznego wykorzystania sztucznej inteligencji. Regulacje te wymagają m.in. identyfikacji systemów AI, oceny ryzyka oraz wdrożenia mechanizmów kontrolnych.

– Jako europejski rynek powinniśmy zbudować rozwiązania, które będą nas doskonale zabezpieczały przed różnego rodzaju zagrożeniami. Związane z tym elementy, takie jak zawarte w NIS 2 regulacje i wymagania, pozwalają nam się lepiej przygotować na to nowe środowisko. Po pierwsze, musimy zadbać o to, aby mieć pełną kontrolę nad danymi, po drugie – o to, aby te dane były bezpieczne, czyli pod kątem cyberbezpieczeństwa, m.in. szyfrowanie danych w spoczynku i w przesyle – ocenia  Mariusz Aksamit, head of cloud delivery domain w Billennium.

Jednym z kluczowych kierunków rozwoju jest koncepcja tzw. sovereign cloud, czyli rozwiązań zapewniających pełną kontrolę nad danymi oraz ich przetwarzaniem w ramach określonej jurysdykcji. W połączeniu z architekturą multicloud pozwala to ograniczyć ryzyko uzależnienia od jednego dostawcy oraz zwiększyć odporność systemów na zakłócenia i ataki.

Coraz większe znaczenie ma także bezpieczeństwo całego łańcucha dostaw AI – od dostawców modeli i usług chmurowych, przez interfejsy API i integratorów, po dane wejściowe i kontekstowe wykorzystywane przez organizację. Słabo zabezpieczony element ekosystemu może przenosić ryzyko na całą organizację, co ma szczególne znaczenie w sektorze energetycznym jako infrastrukturze krytycznej.

– Dzięki temu będziemy mogli szerzej wykorzystać chociażby nadchodzące rozwiązania AI czy nowe elementy, które za chwilę się pojawią na rynku. Ma to też oczywiście ogromne znaczenie w kontekście bezpieczeństwa państwa, bo sektor energetyczny jest sektorem krytycznym – tłumaczy Mariusz Aksamit.

Unia Europejska planuje przeznaczyć setki miliardów euro na wzmacnianie odporności infrastruktury, w tym energetycznej i cyfrowej. Ma to wspierać rozwój bezpiecznych technologii oraz ograniczać ryzyka związane z cyberzagrożeniami.

– System energetyczny już w 1/3 próbuje wdrażać rozwiązania AI, natomiast pytanie, czy jest przygotowany, jest pochodną tego, w jaki sposób do tego podchodzi. Według badań SIG 72 proc. organizacji zajmujących się energią wdraża AI poniżej dobrze pojętych standardów bezpieczeństwa, które mamy w IT. Jest więc jeszcze trochę do poprawienia – ocenia head of cloud delivery domain w Billennium.

Kluczowym elementem bezpiecznego wdrażania AI jest governance, czyli zestaw zasad, procedur i narzędzi pozwalających kontrolować sposób wykorzystania tej technologii w organizacji. Oznacza to konieczność budowy spójnego systemu zarządzania AI, obejmującego m.in.: rejestr modeli i zastosowań, kontrolę dostępu i zgodności z regulacjami, monitoring wykorzystania narzędzi oraz pełną ścieżkę audytu działań użytkowników i modeli. Coraz częściej elementem takiego podejścia jest także kontrola kosztów korzystania z dużych modeli językowych oraz ograniczanie zjawiska shadow AI poprzez centralne polityki i narzędzia. Dokładnie takie rozwiązanie ma w swoim portfolio Billennium – AI Governance Suite, który działa jak „system operacyjny”, zapewniając bezpieczne wdrożenie AI w organizacji.

– Ustawodawca narzuca na przykład kilka elementów, które są wprost związane z governance’em AI, czyli między innymi konieczność zweryfikowania łańcucha dostaw AI w całej rozciągłości, konieczność zgłaszania incydentów związanych z AI w ciągu 24 godzin i regularne testy rozwiązań AI, które powinny być wykonywane. Ze względu na to, że my jako Billennium pracujemy na tym rynku i mamy spore doświadczenie, wiemy, że wiele tych aspektów stanowi spore wyzwanie dla firm, również z sektora energetycznego – mówi Mariusz Aksamit.

Polska, a szczególnie podkarpackie zagłębie wikliniarskie, pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków produkcji wyrobów z wikliny w Europie. Choć branża opiera się na wieloletniej tradycji i jest wykonywana ręcznie przez niewielką liczbę rzemieślników, jej sprzedaż rośnie, napędzana teraz przez eksport i kanały internetowe. W Polsce pierwszym skojarzeniem są koszyki wielkanocne „świąteczniki”, których wyrób i sprzedaż to ponad stuletnia tradycja – kosze świąteczne generują też wtedy znaczną część rocznych przychodów na rodzimym rynku zbytu.

– Polska, a zwłaszcza podkarpackie zagłębie wikliniarskie, jest obecnie liderem w produkcji tych rzemieślniczych wyrobów. W innych krajach również istniały ośrodki wikliniarskie, jednak dzisiaj ta tradycja jest tam kultywowana w marginalnym zakresie. Interesuję się tym tematem i kiedy zwiedzam Europę, odwiedzam wszystkie takie miejsca. To, co u nas jeszcze do tej pory funkcjonuje, wyróżnia się na tle innych europejskich ośrodków. U nas jest to ciągle żywe, produkcja trwa i jest prowadzona na dużą skalę – mówi agencji Newseria Joanna Radomska, właścicielka marki e-wicker24.

Jak podaje Portal Rzemiosła Polskiego, najbardziej intensywny czas w branży wikliniarskiej przypada od kwietnia do czerwca. W tym okresie generowanych jest 60 proc. rocznych przychodów. Duża sprzedaż notowana jest w okresie przedwielkanocnym.

– Polskie kosze wielkanocne, czyli tak zwane święconki, są typowo polską tradycją. Oferujemy modele, które funkcjonują na rynku od ponad 50 lat i się nie zmieniają. Natomiast to, w jaki sposób ludzie aranżują te koszyki, to już jest inna kwestia. Teraz wkracza design i dodatkowe zdobienie koszy. Oprócz tego, że pełnią one funkcję sakralną, czyli zanosi się je do kościoła, żeby święcić pokarmy, są też przedmiotem dekoracyjnym, który w czasie Świąt Wielkanocnych upiększa nasze domy – mówi Joanna Radomska.

Jak podkreśla, o ile krajowa sprzedaż koszy wiklinowych pozostaje na mniej więcej tym samym poziomie, o tyle globalna sprzedaż koszy użytkowych rośnie z roku na rok.

– Jeśli chodzi o produkcję koszy wiklinowych, to nie mówimy o produkcji masowej. Niektóre kosze, które oferujemy, sprzedajemy w liczbie kilkanaście–kilkadziesiąt sztuk rocznie, ponieważ wykonuje je zaledwie kilka osób. Produkcja masowa kojarzy nam się z krajami azjatyckimi, natomiast my w Polsce projektujemy już tylko kosze unikatowe i w określonej liczbie – mówi właścicielka marki e-wicker24. – Nasze kosze doceniane są głównie za granicą.

Eksport stanowi istotną siłę napędową branży. W sprzedaży – w Polsce i za granicą – kluczową rolę zaczął odgrywać kanał e-commerce. Jednym z ważniejszych rynków zbytu są Niemcy. Marka e-wicker24 została laureatem konkursu Złota Paczka, który sklep internetowy Amazon.pl zorganizował z okazji piątych urodzin. Statuetkę przyznano w kategorii Mistrzowie Tradycji – dla sprzedawców wprowadzających tradycyjne produkty do handlu cyfrowego i zdobywające uznanie za granicą.

– Wikliniarstwo jest ściśle związane z tradycją, która przywodzi wspomnienia starszym pokoleniom. Nasi dziadkowie używali wiklinowych koszy, zabawek i innych przedmiotów codziennego użytku, które dziś kupują z sentymentem – dla swoich wnuków lub dzieci. Produkty te kupuje jednak również młode pokolenie, które interesuje się designem i ekologią. Wnosi to do ich wnętrza oraz otoczenia powiew świeżego i rzemieślniczego kunsztu – mówi Joanna Radomska.

Jak podkreśla, klienci cenią sobie przede wszystkim fakt, że każdy produkt jest unikatowy.

– Każdy produkt jest wyplatany ręcznie przez rzemieślnika, z materiału, który rośnie, więc czasami jest niedoskonały, ale klienci doskonale rozumieją, że właśnie taki ma być. Często ludzie opowiadają o tym, że wiklina ma specyficzny zapach, który kojarzy im się z naturą, a ponadczasowe formy i materiał sprawiają, że dobrze się czują w swoim mieszkaniu – wskazuje właścicielka e-wicker24. – Mówi się, że każdy wikliniarz może zostać budowlańcem, ale nie każdy budowlaniec może zostać wikliniarzem, i taka jest prawda. Niestety, żeby zostać dobrym wikliniarzem, trzeba zdobyć ten kunszt i umiejętność poprzez naukę w zasadzie od wieku nastoletniego. Technik obróbki wikliny to nie jest prosty zawód, ale jeżeli ktoś nabędzie te umiejętności, to ich nigdy nie zapomina.

Według Portalu Rzemiosła Polskiego w 2025 roku wikliniarstwo pozwalało zarobić od 2500 zł netto miesięcznie dla początkujących na etacie w zakładach do 8 tys. zł i więcej dla doświadczonych rzemieślników. Średnia w Polsce to ok. 4500 zł netto. Przytaczane na portalu Rzemioslo.org dane Izby Rzemieślniczej wskazują, że 65 proc. wikliniarzy utrzymuje się tylko z tej pracy. Rzemieślnicy zrzeszeni w Cechu Rzemiosł Różnych w Zielonej Górze raportowali obroty na poziomie 50–70 tys. zł rocznie na osobę. Stawki godzinowe wikliniarza w Polsce sięgały 45–60 zł w przypadku specjalistów od dużych form, takich jak fotele czy altany.

– Jeżeli nie byłoby to opłacalne, to ten zawód już by nie istniał. Są rzemieślnicy, którzy zajmują się tylko tym rzemiosłem i cenią sobie to, że mogą wykonywać te produkty w swoich domach, tworzyć własny rytm pracy i współtworzyć razem z designerami produkty. Ich umiejętności są bezcenne. Często mieliśmy kontakt z różnymi designerami, którzy stworzyli projekt w jakimś programie do projektowania. Kiedy później spotkali się z wikliniarzem, mówili: „Powinienem tydzień powyplatać i dopiero zabierać się do projektowania” – mówi Joanna Radomska.

Sztuczna inteligencja przyspiesza cyberataki i zmienia ich charakter – czas przygotowania złośliwego kodu może się skrócić do kilku minut, a phishing odpowiada już za ponad 47 proc. wszystkich incydentów – wynika z raportu CERT Orange Polska. Największą część oszustw stanowią fałszywe inwestycje, które stanowią blisko 70 proc. przypadków.

– Główne trendy cyberbezpieczeństwa w 2026 roku i nadchodzących latach to zdecydowanie sztuczna inteligencja. Jej wpływ obserwujemy w bardzo wielu atakach, ale również w systemach obrony. Ta obrona i stosowane techniki muszą odpowiadać temu, co wykonują nasi adwersarze – liczy się czas, szybkość działania, usprawnianie tych ataków, odpowiedź na nie, często wspierane sztuczną inteligencją – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Robert Grabowski, szef CERT Orange Polska.

W 2025 roku CyberTarcza Orange zablokowała 345 tys. domen phishingowych, a niemal 5,5 mln osób ochroniła przed utratą danych czy pieniędzy. Jednocześnie phishing pozostaje najważniejszym wektorem ataków – odpowiada za ponad 47 proc. wszystkich incydentów, wyraźnie wyprzedzając ataki DDoS (niemal 16 proc.) i złośliwe oprogramowanie (ponad 13 proc.).

Skala zagrożeń rośnie, choć ich struktura od kilku lat pozostaje podobna. Zmienia się natomiast sposób realizacji ataków – coraz bardziej zautomatyzowany, skalowalny i oparty na gotowych narzędziach. Szacunkowo nawet 90 proc. kampanii phishingowych opiera się na tych samych schematach i gotowych szablonach, masowo replikowanych i modyfikowanych. Domeny wykorzystywane w atakach są generowane automatycznie i używane na dużą skalę, często tylko przez krótki czas, co utrudnia ich szybkie wykrywanie i blokowanie. Coraz częściej wykorzystywane są także specjalne aplikacje do wysyłki SMS-ów phishingowych, co dodatkowo zwiększa tempo i zasięg kampanii.

Phishing nie polega już wyłącznie na nakłonieniu użytkownika do kliknięcia w link. Coraz częściej jest to złożony ekosystem obejmujący fałszywe strony, reklamy, komunikację i infrastrukturę techniczną, zaprojektowany tak, by maksymalnie się upodobnić do wiarygodnych usług i zwiększyć skuteczność ataku.

– Zauważamy bardzo istotny wpływ sztucznej inteligencji na tzw. uzbrajanie podatności, czyli przygotowywanie złośliwego kodu, który ją wykorzysta. Teraz te exploity powstają w ciągu 24 godzin, ale spodziewamy się, że ten czas w nadchodzących latach może zostać skrócony nawet do kilku minut – ocenia Robert Grabowski.

Automatyzacja zmienia także strukturę samych oszustw. Największą część phishingu stanowią obecnie fałszywe inwestycje – odpowiadają za blisko 70 proc. wszystkich przypadków, podczas gdy jeszcze dwa lata wcześniej było to 28 proc. W tej kategorii dominują fałszywe giełdy i serwisy obiecujące szybki zysk bez ryzyka, dystrybuowane głównie za pośrednictwem mediów społecznościowych i największych sieci reklamowych.

Z danych raportu wynika, że ponad 72 proc. użytkowników, którzy trafili na strony phishingowe, zostało zwabionych właśnie przez scenariusze inwestycyjne. W praktyce oznacza to, że za skalą tych oszustw stoi przede wszystkim masowy kolportaż treści w platformach społecznościowych oraz wykorzystanie nieświadomych użytkowników jako kanału dalszej dystrybucji.

– Nie słabnie rynek fałszywych reklam i kolportażu złośliwych treści za ich pomocą w mediach społecznościowych i w głównych sieciach reklamowych. Zaawansowane grupy APT i ich zaawansowane techniki mają z kolei przełożenie na techniki wykorzystywane przez złośliwe oprogramowanie, które jest szeroko dystrybuowane. APT to najbardziej zaawansowane ataki wykorzystywane przez grupy, często sponsorowane przez rządy, skierowane w najbardziej kluczowe sektory, firmy. Wykorzystują one często tak zwane podatności zero-day – tłumaczy szef CERT Orange Polska.

Zmiany widoczne są również w charakterze ataków DDoS. Choć dominują krótkie incydenty trwające poniżej 10 minut i o stosunkowo niskim natężeniu, rośnie ich znaczenie operacyjne. Coraz częściej stanowią one element większych kampanii – wspierają działania dezinformacyjne, próby wymuszeń lub służą odwróceniu uwagi od równolegle prowadzonych operacji. W 2025 roku w sieci Orange odnotowano ataki o rekordowej sile, sięgającej 1,5 Tb/s.

Rok 2025 przyniósł także rozwój wielomilionowych botnetów, które umożliwiają prowadzenie ataków o niespotykanej wcześniej skali. Przykładem są sieci botów takie jak Aisuru, wykorzystywane do przeprowadzania bardzo dużych, skoordynowanych ataków DDoS.

Ataki DDoS przestają być jednorazowym zdarzeniem, a stają się narzędziem wykorzystywanym w złożonych scenariuszach operacyjnych. Platformizacja tego typu usług sprawia, że są one łatwo dostępne i mogą być precyzyjnie planowane, co fundamentalnie zmienia ich rolę w ekosystemie zagrożeń.

– Technologia pomaga zarówno obrońcom, jak i atakującym, którzy wykorzystują ją bez żadnych zasad etycznych i moralnych, w szczególności np. sztuczną inteligencję, my z kolei pracujemy w narzuconych etycznych ramach. To obosieczny miecz, musimy badać, jak się zmieniły ataki z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, jaki ma ona wpływ na złośliwe oprogramowanie, na tworzony kod. Z drugiej strony musimy aktualizować nasze systemy wykrywania – przekonuje Robert Grabowski.

Rosnąca skala zagrożeń przekłada się na rozwój narzędzi ochronnych działających na poziomie sieci. Kluczowym rozwiązaniem pozostaje CyberTarcza Orange, która blokuje ruch do złośliwych domen jeszcze przed dotarciem do użytkownika, ograniczając skutki ataków niezależnie od jego reakcji.

– Gdy użytkownicy próbują odwiedzić złośliwe strony, strony phishingowe lub gdy złośliwe oprogramowanie próbuje się kontaktować z botmasterem, z serwerem C2, który steruje nim czy botnetem, ten ruch jest zatrzymywany w sieci Orange Polska. Albo ten ruch nie dociera, albo użytkownik zostaje poinformowany, że właśnie próbował odwiedzić złośliwą stronę, co ma też dodatkowy walor edukacyjny – wskazuje szef CERT Orange Polska.

Cyberprzestępcy coraz częściej wykorzystują narzędzia umożliwiające tworzenie wiarygodnych komunikatów i fałszywych stron na masową skalę, co sprawia, że kluczowym elementem systemu bezpieczeństwa pozostaje użytkownik oraz jego świadomość zagrożeń. Ciągły monitoring zagrożeń (threat hunting) czy przygotowywanie scenariuszy reakcji przestają być działaniami „na wszelki wypadek”, a stają się koniecznością.

CERT Orange Polska rozwija także narzędzia pozwalające monitorować wycieki danych i zwiększać kontrolę nad cyfrową tożsamością. Z rozwiązania Hasło Alert korzysta już ponad 40 tys. użytkowników. Narzędzie analizuje bazy wycieków liczące miliardy rekordów i umożliwia szybkie sprawdzenie, czy dane logowania zostały ujawnione.

– W tym roku uruchomiliśmy również nowy formularz na stronie cert.orange.pl, na którym można zweryfikować, czy domena jest złośliwa. Zatem zanim ktoś ją odwiedzi, może wpisać adres i dostanie informację, czy ta strona jest blokowana. Ten mechanizm na pewno będziemy rozbudowywać o nowe formy detekcji informacji – zapowiada Robert Grabowski.

Systemy ciągłego monitorowania glukozy (CGM) poprawiają kontrolę cukrzycy typu 2 także u pacjentów stosujących wyłącznie insulinę bazową – wynika z najnowszych badań. Obecnie jedynie 18–30 proc. spośród ok. 63 mln osób leczonych insuliną osiąga docelowe wartości glikemii, co wiąże się z wyższym ryzykiem powikłań oraz kosztami dla systemów ochrony zdrowia szacowanymi globalnie na 217 mld dolarów rocznie.

Dane wskazują, że zastosowanie CGM może istotnie poprawić kontrolę poziomu glukozy w tej grupie pacjentów, ograniczając ryzyko powikłań i przyczyniając się do zmniejszenia obciążeń dla systemów opieki zdrowotnej.

U pacjentów z cukrzycą typu 2 leczonych insuliną bazową jednym z głównych wyzwań pozostaje dostosowanie terapii do zmiennych poziomów glukozy w ciągu dnia. Ograniczona liczba pomiarów przy użyciu tradycyjnych glukometrów utrudnia wychwycenie wahań glikemii, w tym epizodów hipoglikemii i hiperglikemii, co przekłada się na trudności w osiąganiu celów terapeutycznych.

Badanie FreeDM2 przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało przewagę systemów CGM nad tradycyjną samokontrolą glikemii przy użyciu glukometru. Po czterech miesiącach pacjenci korzystający z monitorowania ciągłego obniżyli poziom HbA1c, czyli średni poziom cukru we krwi z ostatnich miesięcy, o 0,6 proc. bardziej niż osoby wykonujące pomiary z palca oraz spędzali średnio o 2,5 godz. dziennie więcej w docelowym zakresie glikemii (70–180 mg/dL).

Podobne rezultaty przyniosło badanie prowadzone we Włoszech w warunkach codziennej praktyki klinicznej. Po trzech miesiącach stosowania CGM pacjenci osiągali lepsze średnie poziomy glukozy, dłuższy czas w zakresie docelowym oraz poprawę jakości życia.

Dla tej grupy pacjentów dostęp do nowoczesnych technologii jest wciąż ograniczony. Systemy ciągłego monitorowania glukozy najczęściej są refundowane przede wszystkim dla osób intensywnie leczonych insuliną, podczas gdy pacjenci stosujący wyłącznie insulinę bazową rzadziej są nimi obejmowani. Tymczasem, jak wskazują eksperci, to właśnie w tej grupie poprawa kontroli glikemii pozostaje jednym z największych wyzwań terapeutycznych.

– Najnowsze wyniki badań jednoznacznie pokazują, jak ważną rolę odgrywa ciągłe monitorowanie glukozy w codziennym życiu osób z cukrzycą typu 2. Dostęp do danych w czasie rzeczywistym pozwala pacjentom lepiej zarządzać terapią i podejmować świadome decyzje dotyczące diety, aktywności fizycznej czy leczenia – podkreśla Monika Kaczmarek, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Systemy CGM umożliwiają stałe monitorowanie poziomu glukozy bez konieczności wykonywania częstych nakłuć palca. Tymczasem, jak wskazują eksperci, to właśnie w tej grupie poprawa kontroli glikemii pozostaje jednym z największych wyzwań terapeutycznych. Sensor umieszczony na ciele przekazuje dane w czasie rzeczywistym do aplikacji lub czytnika, co pozwala śledzić nie tylko aktualny poziom glikemii, lecz także jej trendy i kierunek zmian. W praktyce umożliwia to szybsze reagowanie na wahania poziomu cukru oraz lepsze dostosowanie terapii, diety i aktywności fizycznej. Z technologii FreeStyle Libre korzysta obecnie ok. 8 mln osób w ponad 60 krajach na świecie.

Znaczenie takich rozwiązań rośnie wraz ze skalą problemu zdrowotnego. Według Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej (IDF) na świecie żyje 589 mln osób z cukrzycą. Cukrzyca typu 2 stanowi ok. 90 proc. wszystkich przypadków i jest jedną z głównych przyczyn chorób sercowo-naczyniowych, niewydolności nerek czy utraty wzroku.

– Widzimy wyraźnie, że takie rozwiązania przekładają się na lepsze wyniki zdrowotne oraz większe bezpieczeństwo terapii. Cieszymy się, że głos pacjentów znajduje odzwierciedlenie w danych naukowych i aktualnych zaleceniach klinicznych. Dlatego apelujemy o dostosowanie zasad refundacji, aby każdy pacjent stosujący insulinę miał dostęp do technologii, które realnie zmniejszają ryzyko powikłań i poprawiają jakość życia – mówi Monika Kaczmarek.

Nowe podejście znajduje odzwierciedlenie także w zaleceniach klinicznych. W najnowszych rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2026 rok po raz pierwszy wskazano na zasadność stosowania systemów CGM nie tylko u pacjentów intensywnie leczonych insuliną, ale także u osób przyjmujących pojedyncze wstrzyknięcia oraz korzystających z nowoczesnych terapii doustnych i inkretynowych.

Coraz więcej krajów decyduje się na szeroką refundację systemów CGM dla wszystkich pacjentów stosujących insulinę – niezależnie od liczby dawek w ciągu doby. Takie rozwiązania funkcjonują już m.in. we Francji, Włoszech, Hiszpanii, Szwajcarii, Szwecji, Finlandii, Walii, USA, Kanadzie, Japonii, Chinach, Chile, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Brazylii. Wiele kolejnych państw rozważa wprowadzenie podobnych regulacji, dostrzegając korzyści zdrowotne, społeczne i systemowe wynikające z lepszej kontroli cukrzycy.

Eksperci podkreślają, że szersze wykorzystanie technologii ciągłego monitorowania glukozy może zmienić model leczenia cukrzycy typu 2 z reaktywnego na proaktywny. W warunkach rosnącej liczby pacjentów oraz obciążeń dla systemów ochrony zdrowia zwiększenie dostępności takich rozwiązań jest postrzegane nie tylko jako potrzeba kliniczna, ale również jako element racjonalnej polityki zdrowotnej.

Na rynku Unii Europejskiej rośnie udział urządzeń dużego AGD produkowanych w krajach trzecich. Stanowią one już około 44 proc. wszystkich sprzętów dostępnych na półkach w krajach członkowskich. Przedstawiciele europejskiej branży ostrzegają przed groźbą utraty konkurencyjności i apelują do instytucji UE o stworzenie planu dla przemysłu AGD. Chcą m.in. niższych cen energii, spójnych przepisów czy zachęt do inwestycji w robotyzację.

Jak wynika z „Raportu rynku AGD 2025/2026” przygotowanego przez Związek Pracodawców AGD – APPLiA Polska, 39 proc. unijnej produkcji AGD w Unii Europejskiej pochodzi z Polski. W kategoriach takich jaki zmywarki, pralki czy suszarki krajowe zakłady mają ponad 50-proc. udział. Polska zwiększa swój udział pomimo spadku produkcji krajowej, ale wynika to z malejącej produkcji w całej Unii.

– Polska jest głównym producentem sprzętu AGD w Unii Europejskiej. Bardzo nas to cieszy, ale to nie znaczy, że nie mamy problemów. Udziały polskiej produkcji i sprzedaży na rynek europejski maleją. Wprawdzie nieznacznie, bo bronimy się w dość efektywny sposób, ale są takie czynniki międzynarodowe, które utrudniają nam pracę – mówi agencji Newseria Wojciech Konecki, prezes Związku Pracodawców AGD – APPLiA Polska.

W całej Unii Europejskiej branża AGD zatrudnia 1 mln osób i generuje 44 mld euro przychodu w europejskich łańcuchach dostaw. Tylko w Polsce w 2025 roku pracowało w niej pośrednio lub bezpośrednio 100 tys. osób. Zamknięcie kilku fabryk spowodowało jednak wyraźny spadek liczby zatrudnionych.

– Branża AGD jest dość istotna dla gospodarki. W porównaniu do naszych siostrzanych branż wyprzedza nas tylko branża meblarska. Jesteśmy więksi niż wszystkie inne, może za wyjątkiem produkcji części samochodowych. Mamy 30 fabryk – podkreśla Wojciech Konecki.

W 2025 roku wartość sprzedana produkcji w sektorze AGD wyniosła 25,5 mld zł. To o 5 proc. mniej rok do roku. Dla porównania branża meblowa wygenerowała 49 mld zł, okienna – 23 mld zł, a telewizorów – 17 mld zł.

– Bardzo nas boli to, że tylko w zeszłym roku zostało zamkniętych pięć fabryk w naszej branży. Mówię też o koleżankach i kolegach z innych branż, więc to jest dość niepokojący sygnał. Pewne działania muszą nastąpić natychmiast, bo za parę lat może już nas po prostu nie być. Chociaż jako AGD przeszliśmy różne koleje losu i potrafimy się bronić, a nawet atakować – dodaje ekspert.

Raport APPLiA wskazuje na poważne wyzwanie, jakim jest konkurencja producentów spoza Unii Europejskiej. W 2024 roku produkcja UE zaspokajała 56 proc. całej sprzedaży unijnej dużego AGD, podczas gdy rok wcześniej było to 59 proc. W niektórych kategoriach sprzętów udział produkcji unijnej stanowi już mniej niż połowę. W ujęciu ilościowym największym dostawcą dużego AGD do UE są Chiny (43 proc. w 2025 roku). Import z tego kraju (w sztukach) jest o 90 proc. wyższy niż przed pandemią.

– Na pewno musimy dbać o łańcuchy dostaw i podaż siły roboczej. Musimy apelować o lepszą legislację na poziomie Unii Europejskiej, ale także w polskim parlamencie. Wiadomo, że do produkcji potrzebny jest kapitał, praca, ale też technologie. My jako Polska pod względem robotyzacji i cyfryzacji nie jesteśmy pionierem i potrzebujemy wsparcia. Potrzebujemy go również w kontekście konkurencyjności naszej produkcji w porównaniu do importowanych wyrobów. Chodzi nam o zapewnienie równych szans – zaznacza prezes Związku Pracodawców AGD – APPLiA Polska.

Z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Wsparcie procesu robotyzacji w Polsce. Rekomendacje” z maja 2025 roku wynika, że w unijnym sektorze przetwórstwa przemysłowego w 2023 roku zainstalowanych było 55 888 robotów przemysłowych, w Polsce – 2203. Daje to 61 robotów przypadających na 10 tys. zatrudnionych w naszym sektorze przetwórstwa przemysłowego.

– Przemysł AGD nie jest wyspą. Wiadomo, że jesteśmy w całym spektrum branż przemysłów konsumenckich, które mają podobne problemy. Szczególnie w Polsce energia używana do produkcji jest jedną z najdroższych, o ile nie najdroższą na rynku europejskim. Bez pomocy w tej kwestii prawdopodobnie nie utrzymamy naszej pozycji – uważa Wojciech Konecki. – Są takie regulacje, które nas bardzo mocno dotykają, chociażby CBAM czy regulacje dotyczące stali, gdzie zmniejszane są kontyngenty i podwyższane jest cło. To pomaga producentom stali w Europie, ale nie pomaga jej odbiorcom, bo ona jest w dużej mierze importowana. Tak że jest szereg czynników makroekonomicznych, które w dłuższym okresie wpływają na konkurencyjność naszej branży.

CBAM to mechanizm wyrównywania cen na granicach w zakresie emisji dwutlenku węgla. Dotyczy surowców i półproduktów, których produkcja w krajach spoza UE powoduje najsilniejsze emisje gazów cieplarnianych do atmosfery, w tym stali, cementu, aluminium, a nawet energii elektrycznej. CBAM obowiązuje w pełni od 1 stycznia 2026 roku importerów unijnych, którzy w określonych przypadkach będą musieli nabywać certyfikaty od organów krajowych.

– Większość surowców potrzebnych do naszej produkcji jest obłożona tym cłem środowiskowym, ekologicznym, a już gotowe produkty, które wjeżdżają na rynek europejski, nie są. Chodzi nam o zapewnienie równych szans dla producentów europejskich i zagranicznych – zaznacza ekspert. – Tuning regulacji jest bardzo potrzebny szczególnie tam, gdzie mówimy o konkurencyjności i podstawach naszej działalności.

W lutym br. Związek Pracodawców AGD – APPLiA Polska zaapelował o przygotowanie unijnego planu działania dla branży AGD. Trzy filary, które według autorów raportu powinny zostać w nim zawarte, to zapewnienie konkurencyjnych warunków produkcji (przystępna cenowo energia, zapewnienie równych szans i stałego dostępu do surowców), zwiększenie przewidywalności i spójności unijnego prawa, wspieranie innowacji oraz inwestycje w cyfryzację, sztuczną inteligencję, zrównoważone projektowanie oraz kompetencje, aby utrzymać produkcję oraz wysokiej jakości miejsca pracy w Unii Europejskiej.

Zrównoważone projektowanie i inne elementy związane ze zmniejszaniem wpływu na środowisko to w ostatnich latach istotny element działalności branży. Tego obszaru dotyczy szereg unijnych przepisów.

– Zarówno Unia Europejska, Komisja Europejska, jak i polscy prawodawcy starają się, aby sprzęt był coraz przyjaźniejszy dla użytkowników. Stworzone zostały odpowiednie bazy danych, w których konsumenci mogą sprawdzić poszczególne wyroby. Wprowadzono tak zwane prawo do naprawy. Będzie ona jeszcze bardziej ułatwiona, ponieważ ekoprojektowanie poszczególnych produktów będzie na wyższym szczeblu – wyjaśnia Wojciech Konecki.

Dla producentów oznacza to obowiązek udostępniania dokumentacji technicznej serwisom i zapewnianie dostępności części zamiennych nawet do 10 lat po zakończeniu produkcji danego modelu.

Wprowadzony zostanie również cyfrowy paszport produktu, który będzie zawierał istotne informacje wspierające zrównoważony rozwój produktów, promujące ich obieg zamknięty i wzmacniające zgodność z przepisami prawa. Nie zostały one jeszcze sprecyzowane przez Komisję Europejską, jednak w grę mogą wchodzić: parametry techniczne produktu, materiały i ich pochodzenie, działania naprawcze, możliwości recyklingu czy też wpływ na środowisko w cyklu życia.

– Chodzi o to, żeby uszczelnić rynek, walczyć z szarą strefą i produktami, które są nielegalnie wprowadzane do Polski, ale też żeby ułatwić konsumentom możliwość wyboru pomiędzy poszczególnymi graczami, markami i produktami. W paszporcie produktu zobaczymy wszystkie dane, które nie zawsze widzimy w porównywarkach cenowych. Nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy, że niektórzy konsumenci chcą dużo więcej wiedzieć o produkcie czy producencie, o jego strategii rozwoju i dlatego szukają nowych źródeł wiedzy. Ten kierunek zmian w Unii Europejskiej popieramy – mówi prezes Związku Pracodawców AGD – APPLiA Polska.

Problem rekreacyjnego używania podtlenku azotu, głównie przez młodzież, rośnie w wielu krajach Unii Europejskiej. W części państw odnotowano poważne przypadki zatruć oraz wzrost liczby wypadków drogowych związanych z użyciem tej substancji. Trwa dyskusja o konieczności wprowadzenia wspólnych regulacji dotyczących zakupu tego gazu. Dotychczas na ograniczenia dostępności zdecydowały się pojedyncze kraje.

– Musimy zwrócić uwagę, że podtlenek azotu ma wiele zastosowań i jest wykorzystywany w wielu dziedzinach. Jest bardzo potrzebny w medycynie. W obszarach, gdzie przedsiębiorcy będą go potrzebowali, ten dostęp musi też być reglamentowany. Państwa muszą wziąć odpowiedzialność za to, żeby było bezpiecznie przede wszystkim dla obywatela – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Marlena Maląg, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

Podtlenek azotu, znany jako gaz rozweselający, jest stosowany przede wszystkim w anestezjologii – do wprowadzania pacjenta w sedację, np. podczas zabiegów stomatologicznych. Ma działanie uśmierzające ból. W większej dawce wykorzystuje się go wraz z innymi anestetykami do znieczulenia całkowitego. Znany jest również, zwłaszcza wśród nastolatków, jako stosunkowo łatwo dostępny środek odurzający. Stosuje się go bowiem również jako gaz techniczny m.in. do pompowania kół, balonów czy przygotowywania bitej śmietany.

Jak alarmuje Agencja Unii Europejskiej do spraw Narkotyków, rekreacyjne używanie podtlenku azotu jest coraz popularniejsze w wielu krajach UE. We Francji ponad połowa zgłoszonych przypadków zatruć dotyczyła poważnych problemów neurologicznych. W Niderlandach w ciągu zaledwie dwóch lat leczono dziesiątki młodych ludzi z zespołem uszkodzenia rdzenia kręgowego. Liczba incydentów drogowych związanych z użyciem tego gazu wzrosła o 80 proc. – z 1652 do 4860 przypadków.

– Używanie podtlenku azotu ma bardzo negatywny wpływ na układ nerwowy, na układ krążenia, czyli na podstawowe narządy, dzięki którym może funkcjonować człowiek. Może nawet dojść do trwałego uszkodzenia mózgu. Już to wystarczy, by ten produkt nie był łatwo dostępny – podkreśla Marlena Maląg.

O tym, jak bardzo podtlenek azotu może być niebezpieczny przy nieprawidłowym użyciu, może świadczyć głośna sprawa szpitala przy ulicy Madalińskiego w Warszawie. Przez wadę instalacji ciężarna pacjentka była wentylowana nie tlenem, lecz właśnie tym gazem. Kobieta zmarła wskutek powikłań po niedotlenieniu.

– Nie można dopuścić do tego, żeby był łatwy dostęp do tego gazu, a dzisiaj poprzez strony internetowe bardzo łatwo go kupić. Na imprezach jest wykorzystywany właściwie masowo – podkreśla posłanka do Parlamentu Europejskiego.

Niektóre z krajów europejskich już wprowadziły u siebie ograniczenia w sprzedaży tego środka. Od 2022 roku nie można go już kupić legalnie w Holandii. Ograniczenia w sprzedaży obowiązują też w Wielkiej Brytanii i Szwecji. Marlena Maląg przekonuje, że regulacje dotyczące podtlenku azotu powinny być jednolite dla wszystkich krajów UE.

– Unia Europejska przymierza się do wprowadzenia zakazu sprzedaży gazu rozweselającego. Odbyła się na ten temat szeroka debata. Komisja zaprezentowała swoje pierwsze stanowisko. Będzie jeszcze oczywiście wiele dyskusji na ten temat. Propozycja Komisji Europejskiej powinna być głęboko przeanalizowana i państwa członkowskie powinny wziąć pełną odpowiedzialność, aby dystrybucja tego produktu była bezpieczna dla obywateli, ale dostępna tam, gdzie w przemyśle jest potrzebna – podkreśla europosłanka.

Według Grand View Research światowy rynek tlenku azotu był w 2022 roku wart 1,3 mld dol. Do końca dekady jego obroty wzrosną do 2,3 mld dol. Największy udział w przychodach tego rynku mają zastosowania medyczne – stanowią 87,6 proc. sprzedaży.

Kleszczowe zapalenie mózgu to groźna choroba wirusowa, która może prowadzić do trwałych powikłań neurologicznych, a nawet śmierci. Eksperci alarmują, że wraz ze zmianami klimatycznymi rośnie liczba zakażeń i obszarów występowania kleszczy. Choć szczepienie przeciw KZM jest skuteczne i dostępne także w aptekach, odsetek zaszczepionych Polaków pozostaje bardzo niski, obejmując jedynie niewielką część społeczeństwa.

– Szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM) zalecane są bardzo szerokiej populacji, bo mówimy tu o populacji pediatrycznej i populacji osób dorosłych. Zalecenie szczepienia wynika z tego, że powszechność napotkania kleszcza, nie tylko w głębokim lesie czy podczas spływu kajakowego, ale także w parkach, na skwerach czy w naszych przydomowych ogrodach, jest bardzo duża i nigdy nie wiemy, który kleszcz wektoruje ten patogen – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria dr n. o zdr. Barbara Czech-Szczapa, epidemiolog z Katedry I Zakładu Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą wirusowa, której powikłania często mają charakter neurologiczny. Choroba rozwija się przez 7–14 dni, początkowo bezobjawowo lub z objawami podobnymi do grypy. U części osób zakażonych po tym okresie dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. Następstwami zakażenia mogą być zapalenie rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu. Jak podaje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny na portalu Szczepienia.Info, u 35–58 proc. chorych z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego dochodzi do trwałych powikłań neurologicznych.

– Tacy pacjenci trafiają do szpitala i w ubiegłym roku mieliśmy ich ponad 900. Rok do roku obserwujemy coraz większą liczbę przypadków i, jak informują nas biolodzy czy osoby, które zajmują się liczebnością kleszczy, przyczyn jest wiele, ale główną są zmiany klimatyczne. Łagodne zimy i dosyć wilgotne lato sprzyjają kleszczom – wskazuje prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska, specjalistka chorób zakaźnych z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

Jak podaje NIZP-PZH, jeden na 100 przypadków KZM kończy się zgonem. W przeciwieństwie do innej choroby odkleszczowej, jaką jest borelioza, przed kleszczowym zapaleniem mózgu można się chronić, stosując profilaktykę.

Eksperci podkreślają, że szczepienie jest obecnie jedynym skutecznym sposobem uchronienia się przed tą ciężką chorobą i jej powikłaniami. Aby utrzymać ochronę przed zakażeniem, konieczne jest przyjęcie trzech dawek szczepienia w schemacie podstawowym oraz dawkę przypominającą co trzy–pięć lat. Szczepienie można zrealizować w POZ lub prywatnym gabinecie, ale od ubiegłego roku szczepionkę można przyjąć również w aptece.

– Apteczne punkty szczepień stają się istotnym elementem systemowym, jeżeli chodzi o udzielanie świadczeń związanych z profilaktyką, w tym również immunoprofilaktykę. Zwiększenie dostępności do aptek, w których wykonywane są te świadczenia, stanowi ważną zmianę i duży krok, jeżeli chodzi o poprawę wyszczepialności. Drugą rolą, o której nie powinniśmy zapominać, jest rola edukatora. Farmaceuta jest osobą, która jest wykształcona i przygotowana do tego, żeby nie tylko zaszczepić pacjenta, ale też porozmawiać o szczepieniach, o profilaktyce, szczególnie jeżeli rozmawiamy o szczepieniach osób dorosłych, które do tej pory w naszym kraju nie odgrywały ważnej roli i nie były postrzegane jako ważny element profilaktyki – mówi dr Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej.

– Zainteresowanie szczepieniami w aptekach z sezonu na sezon rośnie. Widzimy to po pewnych zmianach, które zostały wprowadzone w polskiej legislacji. Pozwoliły one na, po pierwsze, przyspieszenie procesu szczepień w aptekach, po drugie, zwiększają liczbę aptecznych punktów szczepień na terenie kraju. Mamy ich w tej chwili ponad 2250, w związku z czym dostępność populacyjna jest dużo większa, a zainteresowanie rośnie – dodaje.

Pomimo rosnącej świadomości zagrożenia – 65% Polek i Polaków postrzega KZM jako poważną chorobę – obserwuje się wyraźną lukę między wiedzą a działaniami profilaktycznymi, jak wynika z badań TBE Awareness Coverage and Compliance Research 2025 przeprowadzonych przez Ipsos. Część społeczeństwa nadal błędnie zakłada możliwość skutecznego leczenia choroby, a 31% badanych deklaruje brak wystarczających informacji na temat kleszczowego zapalenia mózgu i szczepień. Efektem jest niski poziom realizacji szczepień, który plasuje Polskę wśród krajów o najniższym poziomie ochrony w Europie przy jednocześnie endemicznym statusie dla KZM. 

– Jesteśmy bardzo przebodźcowani różnymi informacjami. Mamy kult wypowiedzi socjotechnicznie konstruowanych jak wypowiedź ekspercka, które bardzo dobrze trafiają do odbiorców według określonego algorytmu i przypominają ugruntowaną wiedzę. Wynika to też z braku kompetencji weryfikowania źródeł wiedzy, ale przede wszystkim z poczucia, że szczepienie jest elementem medykalizacji, że jest czymś ponadstandardowym, co nie jest konieczne. Mówimy też o celowych działaniach związanych z dezinformacją oraz o wyparciu pewnej nakazowości epidemiologicznej, która jest reminiscencją pandemii COVID-19, gdzie ten bunt się pojawiał. Poza tym widzimy globalny problem odstępu od chęci szczepień, mamy takie zjawisko, które obserwujemy nie tylko w Polsce – wymienia dr n. o zdr. Barbara Czech-Szczapa.

Tymczasem szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu, co do zasady, powinien przyjąć każdy, kto nie ma przeciwwskazań, a korzysta np. z parków czy odwiedza lasy lub tereny trawiaste, choćby podczas spacerów z psem. Wspomniane przeciwwskazania to reakcja anafilaktyczna po wcześniejszej dawce szczepionki i ostra choroba przebiegająca z gorączką oraz nasilona reakcja alergiczna na substancje pomocnicze wchodzące w skład szczepionki. Zaszczepienie się jest tym istotniejsze, że jak przewidują eksperci, problem chorób odkleszczowych będzie narastał przede wszystkim z uwagi na zmiany klimatyczne.

Wartość rynku dzikiego łososia w Polsce w ciągu ostatnich pięciu lat wzrosła ponad trzykrotnie – z 127,3 mln zł do 446,1 mln zł. Wolumen produktów z tej kategorii powiększył się natomiast o 125 proc. W tym samym czasie wzrosła również wartość całego rynku łososia, która w 2025 roku osiągnęła poziom 1,67 mld zł. To dane z najnowszego raportu MSC „Co wiemy o dzikim łososiu?”. Przedstawicielki organizacji podkreślają, że polscy konsumenci są też coraz bardziej świadomi i w czasie zakupów zwracają uwagę na pochodzenie ryb.

– Łosoś jest jedną z najpopularniejszych ryb w naszym kraju. W 2024 roku jego konsumpcja wyniosła 1,1 kg na osobę, podczas gdy całe spożycie ryb to 14 kg. W tej chwili zajmuje trzecie miejsce wśród najczęściej wybieranych i najchętniej jadanych w Polsce ryb i owoców morza – mówi w rozmowie z agencją Newseria Gabriela Kotkowska, marketing & communication manager na Polskę i Europę Centralną w Marine Stewardship Council (MSC).

W świetle raportu MSC odsetek Polaków kupujących łososia wzrósł z 70,8 proc. (2019–2020) do 79,1 proc. (2024–2025). Tym samym ryba ta pojawiła się w blisko 1 mln nowych gospodarstw domowych. Wartość rynku łososia ogółem wzrosła z 0,7 mld zł do 1,68 mld zł, a wolumen sprzedaży o 26,6 proc.

– Obecnie na polskim rynku łososia wciąż dominuje łosoś hodowlany. Jednak od jakiegoś czasu obserwujemy wzrost popularności dzikiego łososia oraz dostępności produktów z dzikiego łososia – mówi Marta Kalinowska, country manager na Polskę i Europę Centralną w Marine Stewardship Council.

Dane z raportu MSC pokazują, że wolumen produktów z dzikiego łososia w ciągu ostatnich pięciu lat wzrósł ponad dwukrotnie – z 2 tys. t do 4,5 tys. t. W tym samym okresie o 250 proc. wzrosła też ich wartość rynkowa.

– Odsetek gospodarstw domowych, w których dziki łosoś pojawia się na liście zakupów, wzrósł z niemal 23 proc. w latach 2019–2020 do prawie 38 proc. w latach 2024–2025. Konsumenci łososia zapytani o to, jakiego by wybrali, gdyby mieli do wyboru dzikiego lub hodowlanego, niezależnie od dostępności ceny, wskazują na łososia dzikiego. Tak odpowiedziało ponad 50 proc. ankietowanych. 20 proc. wskazuje na łososia hodowlanego, a pozostali konsumenci nie mają preferencji – zaznacza Gabriela Kotkowska.

Ponadto odpowiadając na pytanie, czy łosoś, którego najczęściej jedzą, jest dziki czy hodowlany, 12,4 proc. Polaków wybrało pierwszą opcję. 26,6 proc. sięga natomiast po hodowlanego. 22,3 proc. respondentów oba rodzaje spożywa równie często.

– Obecnie na polskim rynku, wśród produktów mających certyfikat zrównoważonych połowów, dostępnych jest około 80 produktów z dzikiego łososia z certyfikatem MSC. Gwarantuje on, że ryba pochodzi z dobrze zarządzanych połowów, które nie przyczyniają się do przełowienia i pogorszenia stanu zasobów dzikiego łososia na świecie – wyjaśnia Marta Kalinowska.

Choć dziki łosoś wciąż stanowi niewielką część Programu MSC w regionie krajów bałtyckich i Europy Centralnej (ok. 4%), jego znaczenie dynamicznie rośnie. Obecnie produkty z dzikiego łososia z certyfikatem MSC są już dostępne w ofercie ponad 100 marek, a blisko 90 dostawców posiada licencję na posługiwanie się niebieskim znakiem MSC.

– W ciągu ostatnich pięciu lat wolumen sprzedaży dzikiego łososia z certyfikatem MSC na polskim rynku wzrósł o blisko 60 proc. Jednocześnie zmieniły się kategorie oferowanych produktów. Wcześniej dominowały produkty chłodzone, czyli przykładowo łosoś w plastrach. Obecnie są to też produkty wędzone – filety bądź plastry – oraz produkty mrożone – wyjaśnia country manager na Polskę i Europę Centralną w Marine Stewardship Council.

Najczęściej spotykane w Polsce gatunki to łosoś gorbusza (Pink salmon) oraz łosoś keta (Chum salmon), dostępne głównie w formie mrożonych filetów, gotowych dań i konserw. 

– Od dwóch lat obserwujemy też bardzo dynamiczny wzrost kategorii karmy dla zwierząt, czyli produktów pet food zawierających dzikiego łososia – zaznacza Marta Kalinowska.

W ciągu ostatnich czterech–pięciu lat liczba produktów z certyfikatem MSC dla zwierząt domowych wzrosła ponad dwukrotnie w regionie krajów bałtyckich i Europy Centralnej.

– Warto też wspomnieć, że polscy przetwórcy mają istotny wkład w produkcję dzikiego łososia i dostarczanie zawierających go produktów na rynki europejskie. Produkują ich ponad 3 tys. t rocznie. Obecnie niemal 90 polskich firm przetwarzających ryby dostarcza produkty z dzikiego łososia z certyfikatem MSC – podkreśla ekspertka z Marine Stewardship Council.

W ciągu ostatnich 45 lat globalne połowy dzikiego łososia wyraźnie wzrosły. Średnie roczne w XXI wieku były o prawie 20 proc. wyższe niż w latach 1980–1999. W 2023 roku osiągnęły poziom blisko 1,1 mln t.

– Komercyjne połowy dzikiego łososia obejmują zarówno gatunki pacyficzne, jak i łososia atlantyckiego. Natomiast obecnie zdecydowana większość połowu dzikiego łososia (ponad 99 proc.) to łosoś pacyficzny poławiany na północnym Pacyfiku. Są to przede wszystkim takie gatunki jak: łosoś gorbusza (łosoś różowy), keta (chum) czy nerka (sockeye) – wymienia Marta Kalinowska.

Znaczna część konsumentów uważa, że ​​niezależne certyfikaty zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnej hodowli są istotnym czynnikiem przy podejmowaniu decyzji zakupowych. 34,9 proc. Polaków deklaruje, że przy zakupie zawsze lub często zwraca na nie uwagę.

– Warto również zauważyć, że rośnie świadomość konsumentów. Coraz częściej ważne są dla nich certyfikaty potwierdzające pochodzenie ryb i owoców morza z odpowiedzialnych połowów. Na przykład certyfikat MSC, jeśli chodzi o ryby dzikie, ale też certyfikat ASC dla odpowiedzialnych, zrównoważonych hodowli – tłumaczy Gabriela Kotkowska.

– Wraz z rosnącym globalnym popytem na dzikiego łososia z roku na rok nabiera znaczenia pochodzenie ryb ze zrównoważonych połowów. Organizacje rybackie, które od pokoleń poławiają dzikiego łososia na północnym Pacyfiku, wykształciły wysoką świadomość ekologiczną. Rozumieją, że muszą prowadzić te połowy w sposób zrównoważony, zgodny z doradztwem i najnowszą wiedzą naukową, żeby zasoby dzikiego łososia się nie kurczyły, stada pozostały w dobrej kondycji i żeby mieć pewność, że tej ryby nie zabraknie dla przyszłych pokoleń – uważa Marta Kalinowska.

Połowy łososia pacyficznego są częścią programu MSC od ponad 25 lat, dostarczając na rynki na całym świecie certyfikowanego łososia ze zrównoważonych połowów. W tym czasie roczny wolumen połowów dzikiego łososia z łowisk z certyfikatem MSC wzrósł o około 85 proc. Obecnie w programie MSC jest 47 rybołówstw, które go poławiają. Odpowiadają one łącznie za 62 proc. wszystkich połowów łososia na świecie.

– Dzikie łososie to ryby wędrowne i dwuśrodowiskowe. Część życia spędzają w oceanie lub morzu, a część w wodach słodkich. Dojrzewają w oceanicznych, natomiast na tarło wracają do rzek, strumieni, w których się urodziły. Czasami pokonują bardzo długą drogę i wiele przeszkód, żeby do nich dotrzeć. Niektóre gatunki, na przykład łosoś keta lub czawycza, wędrują nawet 3 tys. km, żeby złożyć tarło. Małe łososie płyną do oceanu, gdzie spędzają od roku do siedmiu lat – tłumaczy Gabriela Kotkowska. – W naturze dzikie łososie żywią się skorupiakami, owadami lub małymi rybami. Ta dieta w połączeniu z aktywnością sprawia, że ich mięśnie są bardzo dobrze natlenione. Zawierają dużo astaksantyny, czyli naturalnego przeciwutleniacza, który odpowiada za czerwone zabarwienie ich mięsa. Jest ono również mniej tłuste w porównaniu z mięsem łososia hodowlanego – dodaje.

W odróżnieniu łososia dzikiego od hodowlanego na sklepowych półkach kluczowe znaczenie mają wiarygodne certyfikaty.

– Certyfikat MSC potwierdza, że łosoś pochodzi ze zrównoważonych połowów i jest rybą dziką, natomiast certyfikat ASC wskazuje na produkt z odpowiedzialnej hodowli. Warto również zwracać uwagę na nazewnictwo. Określenia takie jak „dziki”, „pacyficzny” czy „alaskański” zazwyczaj oznaczają łososia dzikiego, ale musimy pamiętać, że te gatunki również bywają hodowane. Natomiast nazwy „atlantycki”, „norweski”, „islandzki” czy „szkocki” przeważnie odnoszą się do łososia hodowlanego – wyjaśnia marketing & communication manager na Polskę i Europę Centralną w MSC.

Napływ środków na modernizację Sił Zbrojnych RP to duża szansa dla sektora prywatnego i – co istotne – nie tylko dla przemysłu obronnego, ale również technologicznego – oceniają eksperci Platformy Bezpieczeństwa i Obronności z organizacji Pracodawcy RP. W ten sposób krajowe firmy zyskają większe możliwości rozwoju działalności oraz budowy kompetencji eksportowych. Z drugiej strony włączenie w cały proces prywatnych firm technologicznych może oznaczać zwiększenie innowacyjności polskiej zbrojeniówki.

– Udział w procesie technicznej modernizacji Sił Zbrojnych RP dla prywatnego sektora defence i aerospace w Polsce to, po pierwsze, ogromne możliwości rozwoju, a po drugie, uczestnictwa w łańcuchu dostaw firm europejskich, międzynarodowych i dużych firm polskich z Polskiej Grupy Zbrojeniowej itp. – mówi agencji Newseria Tomasz Zakrzewski, przewodniczący Platformy Bezpieczeństwa i Obronności z organizacji Pracodawcy RP.

Prywatny sektor upatruje swoich szans w zwiększonym finansowaniu na cele obronnościowe. Chodzi m.in. o unijny program pożyczek SAFE, z którego Polska ma pozyskać ok. 43 mld euro. Rada Przedsiębiorczości, zrzeszająca dziewięć organizacji pracodawców i przedsiębiorców w Polsce, pod koniec lutego w liście do prezydenta Karola Nawrockiego poparła wejście w życie ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE. 12 marca prezydent poinformował jednak o jej zawetowaniu. Według zapowiedzi rządu Polska wykorzysta te środki mimo weta. W połowie marca rząd przyjął specjalną uchwałę, która upoważnia ministra obrony narodowej oraz ministra finansów i gospodarki do podpisania umowy dotyczącej SAFE i zrealizowania programu Polska Zbrojna. Według zapowiedzi zdecydowana większość środków – bo 89 proc. – ma trafić do polskiego przemysłu.

Szef MSWiA zapewnia, że w ramach inicjatywy Polska Zbrojna – mimo trudniejszej ścieżki proceduralnej – zrealizowane zostaną także zaplanowane w programie SAFE inwestycje dla Policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa. Chodzi m.in. o zakup systemów wykrywania i neutralizacji dronów, lekkich transporterów opancerzonych oraz nowoczesnych narzędzi teleinformatycznych opartych na sztucznej inteligencji, radarów, uzbrojonych jednostek pływających oraz śmigłowców, które wzmocnią nadzór nad granicami, czy mobilnych schronów oraz systemów rozpoznania i blokowania wrogich transmisji radiowych.

– Program SAFE daje wiele możliwości obydwu stronom. To doskonałe narzędzie finansowe dla Sił Zbrojnych RP, które cały czas wymieniają stary sprzęt poradziecki na najnowocześniejszy sprzęt na świecie, poza tym może w pewien sposób odciążyć budżet polskiego Ministerstwa Obrony Narodowej. Prywatny sektor obronny uczestniczy w tym i chciałby jeszcze bardziej, więc możliwości rozwoju obustronnej współpracy są duże – ocenia Tomasz Zakrzewski.

Eksperci Platformy Bezpieczeństwa i Obronności oceniają, że dla Polski środki z SAFE mogą się stać największym impulsem rozwojowym sektora zbrojeniowego od momentu przystąpienia do NATO. Chodzi nie tylko o skalę dodatkowego finansowania, ale także postawienie na preferencyjne traktowanie europejskiego przemysłu. Jak podkreśliła Małgorzata Sokołowska, sekretarz platformy, w swojej analizie opublikowanej w marcowym „Miesięczniku Pracodawców RP”, dotychczasowe zakupy uzbrojenia w znacznym stopniu opierały się na imporcie gotowych systemów, a SAFE tworzy warunki do realizacji inwestycji produkcyjnych i technologicznych w Polsce. Odpowiednie wykorzystanie puli środków może pozwolić zmienić model zakupowy na model oparty na własnych zdolnościach przemysłowych. Zdaniem ekspertki stworzy to również możliwość rozwoju technologicznego, szczególnie w obszarach takich jak systemy bezzałogowe, elektronika wojskowa czy oprogramowanie.

– Polska dysponuje dynamicznie rozwijającym się sektorem prywatnym w dziedzinach technologii cyfrowych i automatyki, który może zostać włączony w projekty obronne finansowane z SAFE. Włączenie firm technologicznych do sektora obronnego mogłoby znacząco zwiększyć innowacyjność polskiej zbrojeniówki, tradycyjnie zdominowanej przez duże przedsiębiorstwa państwowe. Rozwój technologii podwójnego zastosowania, szczególnie w obszarach autonomicznych systemów bojowych, sztucznej inteligencji czy cyberbezpieczeństwa, może przynieść efekty wykraczające daleko poza sektor obronny – podkreśliła w swojej analizie Małgorzata Sokołowska.

– Trudno byłoby określić, jak wiele firm z sektora prywatnego może w tym uczestniczyć. Oczywiście wszystkie te, które mają kompetencje do tego, czyli te, które produkują nie tylko sprzęt i uzbrojenie wojskowe, ale również technologie podwójnego przeznaczenia – firmy teleinformatyczne, firmy produkcyjne. Portfolio jest bardzo duże – mówi Tomasz Zakrzewski.

Jak podkreśla, tę szansę związaną z napływem środków trzeba wykorzystać nie tylko do modernizacji sprzętowej armii, lecz również zbudowania nowych kompetencji eksportowych polskiego przemysłu.

– Bardzo ważne jest to, żeby polskie firmy z sektora obronnego, dostarczając Siłom Zbrojnym RP, Policji, Straży Granicznej różnego rodzaju systemy i produkty, równolegle myślały o budowaniu kompetencji eksportowych. Jeżeli bowiem zbudujemy fabryki, kupimy maszyny, wyszkolimy personel i wyprodukujemy tylko tyle sprzętu, żeby dostarczać go na bieżąco Siłom Zbrojnym RP, to za kilka lat będziemy mieli problem – wskazuje przewodniczący Platformy Bezpieczeństwa i Obronności z organizacji Pracodawcy RP.

Big techy w Polsce i Europie nie podlegają tym samym restrykcyjnym regulacjom, co operatorzy telekomunikacyjni. Jednocześnie niektóre usługi, które oferują, są zbliżone lub substytucyjne dla tradycyjnych, co zwiększa presję konkurencyjną na rynku cyfrowym. Zdaniem ekspertów potrzebne jest wyrównanie i harmonizacja ram prawnych dla określonych usług.

– Big techy są nieodzowną częścią naszej gospodarki i świata cyfrowego. Przyczyniły się też do ogromnego rozwoju tego sektora. W wielu obszarach są one wprost konkurentami operatorów telekomunikacyjnych. Naszym zdaniem w sposób oczywisty są też w dużej mierze partnerami, którzy korzystają z infrastruktury telekomunikacyjnej budowanej przez operatorów cyfrowych – mówi agencji Newseria Mateusz Kowalczyk, dyrektor ds. doradztwa strategicznego z Arthur D. Little.

Jak wynika z raportu „Rynek telekomunikacyjny w Polsce. Między regulacją, globalną konkurencją i wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa”, który przygotowała firma Arthur D. Little na zlecenie Rady Telekomunikacji i Cyfryzacji Konfederacji Lewiatan, firmy takie jak Google, Meta, Apple, Amazon czy Microsoft zaczęły dominować w swoich macierzystych segmentach działalności, ale też sukcesywnie wchodzić w obszary usług tradycyjnie oferowanych przez operatorów telekomunikacyjnych. Komunikatory internetowe (WhatsApp, Messenger) zastąpiły SMS-y, aplikacje VoIP (Skype, Zoom) ograniczyły rolę połączeń głosowych, a usługi wideo i streamingowe (YouTube, Netflix) stały się alternatywą dla tradycyjnych usług telewizyjnych.

Pięć największych amerykańskich spółek, czyli Alphabet, Amazon, Apple, Meta i Microsoft, w 2023 roku osiągnęło łączną kapitalizację na poziomie 8,1 bln euro. To wzrost o ponad 350 proc. w latach 2015–2023. Natomiast kapitalizacja europejskich operatorów telekomunikacyjnych między 2014 a 2023 rokiem spadała średnio o 1,8 proc. rocznie, co dało łącznie około -15 proc.

– To, co z naszej perspektywy jest kluczowe, to żeby operatorzy cyfrowi – tam, gdzie to jest możliwe – mogli funkcjonować w podobnych ramach jak big techy. Nie musieliby tym samym konkurować, mając częściowo związane ręce dodatkowymi regulacjami – podkreśla Mateusz Kowalczyk.

Jak wynika z raportu, operatorzy telekomunikacyjni od ponad 20 lat funkcjonują w rygorystycznym środowisku regulacyjnym. W związku z ochroną klienta podlegają obowiązkom w 34 obszarach, które wynikają z wielu różnych aktów prawnych. 

– W przypadku wielu usług, które są substytucyjne, operatorzy funkcjonują w znacznie bardziej rygorystycznym gorsecie prawnym. Mamy szereg regulacji, które operatorzy muszą spełniać: od regulacji konsumenckich, przez te związane z sektorem łączności, zarówno na rynku polskim, jak i europejskim, po szereg przepisów związanych z przetwarzaniem danych – tłumaczy współautor raportu.

Branża telekomunikacyjna podlega zarówno ogólnym wymogom rozporządzenia o ochronie danych osobowych, jak i dodatkowym zasadom, które wynikają z dyrektywy ePrivacy. To m.in. konieczność zapewnienia poufności komunikacji, zarządzanie danymi o ruchu i lokalizacji, retencja danych czy kwestia powiadamiania o naruszeniach.

– Wiele z tych przepisów, takich jak dyrektywa ePrivacy czy związane z regulacją sektora łączności obowiązki dotyczące konieczności raportowania, nie dotyczy firm bigtechowych. Część z regulacji, takie jak Digital Services Act czy Digital Markets Act, nie jest jeszcze w pełni wdrożona. Proces ten trwa od niedawna – zaznacza Mateusz Kowalczyk. – Big techy mogły więc rozwijać swoje usługi w znacznie bardziej liberalnym środowisku regulacyjnym przez ponad 20 lat. Operatorzy natomiast funkcjonowali w dość sztywnym otoczeniu, co siłą rzeczy ograniczało ich zdolności w tym zakresie.

Autorzy raportu zwracają uwagę na to, że globalne platformy internetowe przez lata były niemalże poza zasięgiem krajowych regulatorów. UOKiK czy UODO mogły interweniować tylko w ograniczonym zakresie. Brakowało im odpowiednich narzędzi prawnych i kompetencji, a działalność big techów miała w dużej mierze transgraniczny charakter. Nowe regulacje unijne, takie jak RODO, DSA czy DMA, zaczynają tworzyć ramy umożliwiające skuteczniejsze egzekwowanie wymogów wobec globalnych platform cyfrowych.

Jedną z rekomendacji wynikających z raportu jest wyrównanie reguł konkurencji dla operatorów i globalnych platform cyfrowych. Zdaniem ekspertów podobne usługi powinny podlegać zbliżonym wymogom, by użytkownicy mieli zagwarantowany podobny poziom ochrony, a firmy podlegały zbliżonym obowiązkom. 

– Kluczem jest tutaj wyważenie, na przykład zderegulowanie pewnych obszarów funkcjonowania operatorów. Jeżeli widzimy potrzebę zapewnienia większej prywatności danych czy też świadomości ochrony użytkowników, wtedy trzeba je zapewnić względem innych usług. To wszystko powinno być rozwiązywane w zależności od danego obszaru. Natomiast dla konkurencyjności lepszym rozwiązaniem jest pójście w stronę deregulacji – uważa ekspert z Arthur D. Little.

Analitycy w raporcie wskazują, że polski rynek telekomunikacyjny w porównaniu do unijnego mierzy się z większym stopniem szczegółowości przepisów w niektórych obszarach regulacyjnych. W Polsce szczególnie wyraźne jest zjawisko goldplatingu, czyli nadmiernego rozszerzania przepisów unijnych podczas ich wdrażania do prawa krajowego.

– Te same regulacje na poziomie unijnym są różnie doszczegółowiane w różnych krajach. W Polsce to może być na przykład kwestia obowiązków wysyłania informacji do użytkowników na nośniku trwałym czy szereg innych rzeczy, które są pozornie drobne, ale dodają złożoności środowisku operacyjnemu. Tutaj na pewno istnieje więc pole do poprawy – tłumaczy Mateusz Kowalczyk.

Wśród dodatkowych obowiązków polskich operatorów znajduje się też m.in. uprzednie pozyskiwanie zgody na świadczenie usługi umożliwiającej doliczanie przez abonentów kwot za zakupy usług w internecie do faktury za usługi telekomunikacyjne.

– Drugim obszarem jest kwestia obciążeń fiskalnych. Widzimy potencjał, żeby na przykład opłaty związane z aukcjami bardziej nakierować na reinwestycje i rozwój infrastruktury, a nie tylko na maksymalizację wpływów budżetowych w krótkim okresie. Szereg analiz pokazuje, że szybszy rozwój telekomunikacyjny to też większe wpływy dla budżetu długofalowo – wyjaśnia współautor raportu.

Z raportu wynika, że polscy operatorzy z tytułu obowiązków fiskalnych w 2024 roku ponieśli szereg opłat takich jak np. te związane z prawem do korzystania z częstotliwości. Kosztowały ich blisko 2 mld zł. Wpłaty do Funduszu Szerokopasmowego wyniosły łącznie 134,8 mln zł, koszt wdrożenia PKE i UZNKE – 183,9 mln zł, a podatek dochodowy CIT 19 proc. – 627,2 mln zł.

W kontekście rywalizacji i współpracy między operatorami telekomunikacyjnymi a big techami ekspert zwraca uwagę również na potrzebę dywersyfikacji usług.

– Musimy postawić na większe wykorzystanie rozwiązań europejskich np. w obszarze chmury. Nie mówimy tutaj o zastąpieniu big techów, tylko o konkurencji, o uważniejszym spojrzeniu na to, co mamy na naszym podwórku – podkreśla Mateusz Kowalczyk.

Postępy w leczeniu rdzeniowego zaniku mięśni i wprowadzony program lekowy w Polsce w ciągu kilku lat całkowicie zmieniły obraz tej choroby – u części pacjentów nie tylko ją zatrzymano, ale doszło także do poprawy funkcji ruchowych. Objęcie programem chorych w każdym wieku oraz badania przesiewowe noworodków sprawiły, że Polska należy dziś do europejskiej czołówki leczenia SMA. Lekarze i pacjenci wskazują, że kolejne decyzje mogą jeszcze wzmocnić efekty terapii.

Rdzeniowy zanik mięśni to rzadka choroba genetyczna prowadząca do postępującego zaniku mięśni w wyniku niedoboru białka SMN. Jak informuje Fundacja SMA, w Polsce co 35. osoba jest nosicielem mutacji genetycznej powodującej SMA. Każdego roku w naszym kraju rodzi się 30–50 niemowląt z SMA, a ogólną liczbę chorych szacuje się na ponad 1600 osób. W naturalnym przebiegu najcięższe postaci choroby prowadziły do niewydolności oddechowej i zgonu w pierwszych latach życia.

– Po prawie siedmiu latach mamy w Polsce dostępne terapie, które były jako pierwsze zarejestrowane w Europie, ale okazuje się, że postęp w leczeniu trwa nadal. W tej chwili pacjenci bardzo czekają na kolejny postęp w terapii: na możliwość leczenia wyższymi dawkami leku podawanego dokanałowo – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria prof. dr hab. n. med. Anna Kostera-Pruszczyk, kierowniczka Katedry i Kliniki Neurologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Nusinersen jest pierwszą terapią przyczynową SMA zarejestrowaną w Unii Europejskiej w 2017 roku. Lek podawany jest dokanałowo i działa poprzez zwiększenie produkcji funkcjonalnego białka SMN z genu SMN2, kompensując deficyt wynikający z mutacji genu SMN1. Leczenie prowadzone jest w 39 ośrodkach neurologicznych w Polsce.

– Lek pozwala organizmowi pacjenta wytworzyć odpowiednią ilość białka, które jest niezbędne do tego, żeby komórki nerwowe, a docelowo również mięśnie człowieka, mogły zachować swoją sprawność i siłę – wyjaśnia prof. Anna Kostera-Pruszczyk.

Terapia stosowana jest u pacjentów w różnym wieku i na różnych etapach zaawansowania choroby, co pozwala na ocenę jej efektów w szerokiej populacji chorych.

– Decyzja refundacyjna z 2018 roku była przełomem, bo do tej pory rdzeniowy zanik mięśni był chorobą postępującą, a jedynym sposobem, żeby spowolnić SMA, była systematyczna rehabilitacja. Chorzy w Polsce otrzymali narzędzie do walki i okazało się, że leczenie jest bardzo skuteczne. W pierwszym roku wielu pacjentów otrzymało to leczenie – zwraca uwagę Dorota Raczek, prezeska Fundacji SMA. – Obecnie ponad 700 chorych w Polsce jest leczonych terapią dooponową.

– Mamy bardzo dobre doświadczenia wynikające z wieloletniej obserwacji pacjentów w każdym wieku, zarówno tych, którzy zaczynali terapię bardzo wcześnie, jak i osób, które musiały długo czekać na leczenie, a więc zakończyły terapię jako ludzie dorośli, czasem z dosyć zaawansowanym obrazem rdzeniowego zaniku mięśni. Dzięki bardzo starannej i mierzonej w odpowiednich skalach obserwacji udowadniamy, że nasi pacjenci uzyskują nowe funkcje i odzyskują niektóre z nich – mówi prof. Anna Kostera-Pruszczyk.

Zastosowanie standaryzowanych skal funkcjonalnych pozwala na porównywanie efektów leczenia w czasie oraz między różnymi grupami pacjentów. W praktyce oznacza to możliwość precyzyjnego uchwycenia nawet niewielkich zmian, które w chorobie o postępującym charakterze mają istotne znaczenie kliniczne. Analiza danych z programu lekowego wskazuje, że u dzieci z SMA typu 1 średnia poprawa w skali oceny funkcji ruchowych CHOP-INTEND wynosiła 5 pkt już po trzech miesiącach, a po 19 miesiącach – 15 pkt. W przypadku pacjentów z SMA typu 2 i 3 poprawa w tej samej skali sięgała odpowiednio 8,4 i 8,1 pkt. Klinicznie istotna poprawa wynosi co najmniej 4 pkt w skali CHOP-INTEND. 

Wprowadzenie leczenia przełożyło się na zmianę długoterminowych perspektyw pacjentów. Coraz częściej podejmują oni edukację, pracę zawodową i prowadzą aktywne życie społeczne, co jeszcze kilka lat temu było w większości przypadków niemożliwe.

– W 2019 roku rozpocząłem terapię nusinersenem. Od tego momentu zmieniło się moje życie. Do czasu przyjęcia pierwszej dawki co pół roku choroba zabierała mi jakieś funkcje i byłem z roku na rok słabszy. Zaczęło się od tego, że powoli przestawałem chodzić, usiadłem na wózek, mniej mogłem zrobić w ciągu dnia. Nagle od 2019 roku lepiej funkcjonuję – mówi Michał Woroch, pacjent i prezes Fundacji „Krok po Kroku”, podróżnik i działacz społeczny, laureat nagrody Ambasador Zdrowia „Menedżera Zdrowia”.

W styczniu 2026 roku Komisja Europejska – po wcześniejszej pozytywnej rekomendacji Europejskiej Agencji Leków – wydała pozwolenie na dopuszczenie do obrotu dla schematu wyższych dawek leku. W Polsce obecnie toczy się proces administracyjny Ministerstwa Zdrowia nad rozszerzeniem programu lekowego B.102 o wyższe dawki leku, na które czekają pacjenci.

– Wyniki badań wyższej dawki naszej terapii pokazały, że pacjenci, chorzy otrzymują kolejne punkty, czyli oprócz stabilizacji, zatrzymania postępu choroby widzimy, że ich sytuacja się polepsza. To może oznaczać wiele dla takiej osoby: może podnieść szklankę wody, odkręcić wodę, a tej funkcji wcześniej nie miała – mówi prezeska Fundacji SMA. – Apelujemy do ministerstwa o jak najszybszą refundację, żebyśmy mogli jak najszybciej otrzymywać wyższą dawkę.

W programie lekowym B.102 „Leczenie chorych na rdzeniowy zanik mięśni” od 2019 roku zaszło wiele pozytywnych zmian. W marcu 2022 roku wprowadzony został powszechny przesiew dla noworodków. W tym samym roku kolejne dwie terapie weszły do refundacji. Następnie umożliwiono kontynuację leczenia kobiet z SMA w czasie ciąży oraz doprecyzowano zasady zmiany terapii, zwiększając elastyczność leczenia.

– Nasz program lekowy w skali światowej jest na bardzo dobrym poziomie. Jesteśmy w światowej czołówce, jeżeli chodzi o leczenie rdzeniowego zaniku mięśni – mówi Dorota Raczek.

Pierwszy w historii klubowy mecz kobiet w amp futbolu w Europie odbył się na warszawskim Targówku w ARTHOUSE Kołowa. To impuls do rozwoju dyscypliny i większej aktywizacji społecznej. Powstanie w Warszawie drużyny FFK Furia to wyraźny sygnał, że miasto wdrażając odważne i przełomowe inicjatywy, stawia na rozwój sportu osób z niepełnosprawnościami jako formę integracji, przełamywania stereotypów i budowania dostępnej oferty dla różnych grup mieszkańców.

Amp futbol, czyli piłka nożna dla osób po amputacjach lub z wadami kończyn, rozwija się dziś w ponad 60 krajach na świecie. Dyscyplina ma blisko 50-letnią historię, jednak jej kobieca część zaczęła się rozwijać dopiero w ostatnich latach, m.in. po organizacji pierwszych mistrzostw świata kobiet.

– Kobiecy amp futbol to nowa inicjatywa i to nie tylko w Polsce czy Europie, ale w zasadzie na całym świecie. Sama dyscyplina ma prawie 50 lat, a kobiecą stroną zaczęliśmy się zajmować trzy lata temu. Wcześniej kobiety nie miały dostępu do tego rodzaju piłki nożnej, wszędzie ten moment przełamania jest trudny, chyba najbardziej mentalny aspekt, bo idea, by kobiety bez nogi grały w piłkę nożną, jest wyjściowo dosyć abstrakcyjnym pomysłem – wskazuje Mateusz Widłak, prezydent Światowej Federacji Amp Futbolu i prezes Amp Futbol Polska.

Obecność dwóch drużyn – FFK Furia Warszawa i Warta Poznań – w pierwszych oficjalnych rozgrywkach w ARTHOUSE Kołowa pokazuje, że kobiecy amp futbol w Polsce wchodzi na kolejny etap profesjonalizacji i budowania trwałych struktur klubowych. 

– FFK Furia Warszawa rozpoczyna historyczny etap od zwycięstwa, które z pewnością doda zespołowi energii i pewności siebie przed kolejnymi spotkaniami. Wierzę w potencjał naszej drużyny – podkreśla Przemysław Szabat z FFK Sport, trener i założyciel Furii.

Pierwszy mecz, rozegrany w sobotę 28 marca, zakończył się bezbramkowym remisem. W niedzielnym spotkaniu FFK Furia Warszawa zwyciężyła 2:0. Bramki dla stołecznego zespołu zdobyły: kapitanka Furii Anna Raniewicz oraz Monika Kukla.

– Mecz z Wartą Poznań to dopiero początek – chcemy rozwijać ten projekt, inspirować kolejne zawodniczki i pokazywać, że w sporcie naprawdę nie ma barier – mówi Lidia Krawczyk z ARTHOUSE Kołowa, miejsca, w którym powstała drużyna FFK Furia Warszawa.

Zespół FFK Furia Warszawa powstał jako wspólny projekt ARTHOUSE Kołowa oraz FFK Warszawa z myślą o kobietach po amputacjach lub z wadami kończyn, które chcą trenować, rywalizować i rozwijać się sportowo.

– Kluby i związki sportowe są zdominowane przez mężczyzn, ale kobiety pięknie rozpychają się w tym świecie. Tego typu wydarzenia pokazują, że można, a kobiety, które jeszcze walczą ze swoimi problemami wynikającymi z niepełnosprawności, pokazują nieprawdopodobny power – mówi Renata Kaznowska, wiceprezydent m.st. Warszawy.

Stolica rozwija system wsparcia sportu w sposób niedyskryminujący – w programach stypendialnych kluczowe są wyniki sportowe, a nie stopień sprawności. W 2026 roku o miejskie stypendia sportowe wnioskowało 576 osób, z czego 520 spełniło kryteria, w tym 42 sportowców z niepełnosprawnościami.

Rozwój sportu inkluzywnego w Warszawie opiera się nie tylko na wsparciu finansowym, ale także na dostępnej infrastrukturze. Jednym z przykładów jest ARTHOUSE Kołowa na Targówku – przestrzeń łącząca sport, kulturę i działania społeczne, dostosowana do potrzeb osób o różnym poziomie sprawności.

– ARTHOUSE Kołowa to niezwykłe miejsce, od kilkudziesięciu lat związane z piłką nożną i akrobatyką. Wyremontowaliśmy ten obiekt, żeby służył wszystkim mieszkańcom i tak się dzieje. Naszym marzeniem było to, żeby każdy, niezależnie od stopnia sprawności, mógł tutaj przyjść i poczuć się jak w domu, uprawiając swój sport, realizując swoje pasje. Tak się dzieje w przypadku FFK Furii Warszawa, pierwszego klubu amp futbolu kobiet w Polsce – ocenia Krzysztof Miszewski, burmistrz dzielnicy Targówek w Warszawie.

Spotkanie FFK Furia Warszawa z Wartą Poznań otworzyło nowy rozdział w rozwoju kobiecego amp futbolu w Polsce i Europie, tworząc przestrzeń dla kolejnych zawodniczek i inicjatyw. 

– Ważne dla nas jest nie tylko stworzenie mocnej reprezentacji, nie chodzi nam o to, żeby dziewczyny zdobyły mistrzostwo świata jako kadra, chociaż o to też, ale żeby tę dyscyplinę rozwijać u korzeni. Przejście ze szkolenia centralnego na kluby to dla nas duży krok, cieszymy się, że z Wartą Poznań i Furią Warszawa dołączyli do nas ambitni, dynamiczni ludzie, którzy szukają więcej. Kolejnym krokiem będzie założenie trzeciego klubu, wtedy będą już ciekawsze rozgrywki i większy podział geograficzny – tłumaczy Mateusz Widłak.

Model rozwoju amp futbolu w Polsce opiera się dziś głównie na współpracy z dużymi klubami piłkarskimi i rozpoznawalnymi markami sportowymi. W ostatnich latach dyscyplina rozwijała się m.in. przy takich klubach jak Legia Warszawa, Wisła Kraków czy Śląsk Wrocław, co pozwalało budować zaplecze organizacyjne i zwiększać jej widoczność. Projekt FFK Furia Warszawa jest wyjątkiem od dotychczasowego modelu rozwoju dyscypliny, ale jednocześnie może się stać impulsem do jego zmiany.

– To jest fajne działanie, trochę społeczne, lokalne, ale też bardzo mocne promocyjnie. To na pewno będzie nowy impuls i nowa jakość dla całej naszej piłki klubowej albo nawet dla federacji, nie tylko kobiecej, ale też męskiej – ocenia prezes Amp Futbol Polska.

Rozwój kobiecego amp futbolu ma także wymiar społeczny, wykraczający poza sam sport. W wielu krajach osoby z niepełnosprawnościami wciąż pozostają wykluczone lub mniej aktywne, a sport może być jednym z narzędzi zmiany tej sytuacji.

– Statystyki pokazują, że jest bardzo wiele osób, które są wyłączone społecznie albo nawet funkcjonują mniej aktywnie. Dlatego dla nas jest ważne, żeby pokazywać, że się da. To jest jeden z fajniejszych sposobów, żeby demonstrować, że sama gra w piłkę kobiet pełnosprawnych jest teraz dużym tematem, trochę przełamującym bariery i pokazującym równouprawnienie. A w naszym wydaniu jest to pokazanie do kwadratu, że dziewczyny mogą robić wyjątkowe rzeczy mimo różnych przeciwieństw – podkreśla Mateusz Widłak.

Pierwsze mistrzostwa świata kobiet w amp futbolu odbyły się w 2024 roku i pokazały, na jak wczesnym etapie rozwoju pozostaje ta część dyscypliny. W turnieju wystąpiło 10 reprezentacji i 117 zawodniczek.

Rozwój kobiecej odmiany sportu jest nierównomierny – w wielu krajach dopiero powstają pierwsze drużyny, a ligi należą do rzadkości. Jednym z najbardziej zaawansowanych ośrodków pozostaje Rwanda, gdzie funkcjonuje liga obejmująca sześć zespołów kobiecych.

Hasło drużyny FFK Furia Warszawa „Gramy po więcej” podkreśla ideę projektu, który opiera się na trzech filarach: ambicji sportowej, zaangażowaniu społecznym oraz współpracy z partnerami instytucjonalnymi w ramach programów takich jak „s_prawa Warszawa”. Organizatorzy podsumowują, że inaugurują długofalowy proces budowy silnej marki kobiecego amp futbolu w Polsce. Zapraszają chętne kobiety do kontaktu i dołączenia do drużyny oraz zachęcają do śledzenia profilu FFK Furia Warszawa w mediach społęcznościowych.

Malejąca dostępność narzędzi ochrony roślin, wpływ zmian klimatu oraz presja regulacyjna ze strony UE – to największe wyzwania, z którymi mierzy się branża środków ochrony roślin – wynika z raportu Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin. Producenci od lat inwestują w technologie i innowacyjne rozwiązania oraz deklarują ich dalsze wdrażanie, jednak apelują o wsparcie ze strony unijnych instytucji i przepisów. Tego dotyczy jeden z omnibusów, czyli pakietów uproszczeń zaproponowanych w ubiegłym roku przez Komisję Europejską.

Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) do 2050 roku globalna produkcja żywności będzie musiała wzrosnąć o 50 proc. Wszystko po to, aby zaspokoić potrzeby populacji, która zgodnie z prognozami sięgnie blisko 10 mld. Szacuje się, że 80 proc. dodatkowego zapotrzebowania na żywność będzie musiało zostać zaspokojone przez produkty roślinne. Producenci i rolnicy mierzą się jednak z szeregiem wyzwań.

– Kluczowym wyzwaniem pozostaje presja regulacyjna. Potrzebne są przepisy, które realnie wspierają produkcję żywności i dostęp do innowacji. Równolegle maleje dostępność narzędzi dla rolników: z rynku wycofywane są zarówno substancje konwencjonalne, jak i biologiczne, bez pojawiania się adekwatnych alternatyw. Problem pogłębia rosnąca odporność chorób i szkodników. Dodatkowo sektor mierzy się z oczekiwaniami coraz bardziej świadomych konsumentów, poszukujących żywności wytwarzanej w sposób zrównoważony – wymienia w rozmowie z agencją Newseria Małgorzata Bojańczyk, dyrektor generalna Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin.

Jak wynika z raportu PSOR „Klimat, środowisko, biznes. Działania producentów środków ochrony roślin na rzecz zrównoważonego rozwoju”, z powodu występowania chorób i szkodników globalnie tracimy nawet 40 proc. plonów rocznie. W przypadku wielu roślin uprawnych uzyskanie handlowego plonu bez odpowiedniej ochrony przed chwastami, szkodnikami czy chorobami jest niemożliwe. Autorzy raportu przytaczają dane Komisji Europejskiej, które wskazują, że w wyniku unijnych regulacji w latach 2004–2010 w UE odnotowano największy spadek liczby substancji czynnych stosowanych w środkach ochrony roślin – z około 1 tys. do 480 (w Polsce do około 330). W tym samym czasie w USA za to wzrosła z ok. 1 tys. na początku lat 2000. do ponad 1,3 tys. Jednocześnie najnowsze dane pokazują, że od 2019 roku w Unii Europejskiej wycofano, nie odnowiono lub wygasło zatwierdzenie dla 84 substancji chemicznych, przy jednoczesnym braku rejestracji nowych. W przypadku substancji biologicznych zatwierdzono 20, podczas gdy 25 zostało wycofanych.

– Środki ochrony roślin są od lat konsekwentnie wycofywane i nie ma zatwierdzenia nowych. Biologiczne środki również są wycofywane. Dostępność zarówno substancji konwencjonalnych, jak i biologicznych maleje. W związku z tym rolnik po prostu nie ma narzędzi, żeby produkować żywność – zaznacza Małgorzata Bojańczyk. – Pakiet Omnibus ma się zająć między innymi tym problemem i pomóc w dostępie do innowacji. Jego celem jest też wsparcie konkurencyjności europejskiego rolnictwa.

16 grudnia 2025 roku Komisja Europejska zaproponowała pakiet Food and Feed Safety Omnibus. Nowe regulacje, nawiązujące do ogłoszonej w lutym 2025 roku „Wizji dla rolnictwa i żywności”, mają na celu redukcję obciążeń administracyjnych i przyspieszenie dostępu do innowacji, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa żywności, pasz oraz ochrony środowiska.

– Omnibus dotyczy przyspieszenia dostępu do innowacji, w tym rozwiązań biologicznych oraz rolnictwa precyzyjnego, takich jak drony. Zdecydowanie ma to pomóc rolnikom, ponieważ obecnie mierzą się oni z wieloma wyzwaniami – wyjaśnia dyrektor generalna PSOR.

Komisja wyliczyła, że proponowane uproszczenia mają przynieść ponad 1 mld euro oszczędności na kosztach administracyjnych i przestrzeganiu przepisów. Ponadto rolnicy powinni mieć większy wybór środków produkcji żywności, zwłaszcza w przypadku produktów innowacyjnych.

– Polityka unijna powinna być wspierająca zarówno dla branży, jak i dla samych rolników. W naszym najnowszym raporcie „Klimat, środowisko, biznes” wskazujemy na to, że aby wdrożyć innowacje, aby przyspieszyć dostęp rolników do nowoczesnych rozwiązań, potrzebne są przejrzyste przepisy, które będą wspierać rolników i które nie będą powodowały kolejnych barier – mówi Małgorzata Bojańczyk. 

Autorzy raportu wskazują, że tempo, konstrukcja i skala unijnych regulacji muszą być dostosowane do realnych możliwości branży. Podkreślają, że dalsze wycofywanie substancji czynnych bez zapewnienia alternatyw może obniżyć wydajność rolnictwa, zwiększyć koszty produkcji i ryzyko utraty plonów.

– Kluczowe jest, żeby w przepisach, które się pojawiają, pamiętać o zasadzie „brak zakazu bez alternatyw”. Wycofując kolejne narzędzia dla rolników, musimy pamiętać o tym, aby dostarczyć im alternatywy. Rolnicy muszą zadbać o swoje plony, dlatego istotne jest zapewnienie im pełnego zakresu narzędzi umożliwiających utrzymanie rentowności. Bez tego nie ma przestrzeni na innowacje i tym samym na inwestycje – dodaje ekspertka.

Eksperci PSOR podkreślają, że elementami innowacyjnej i nowoczesnej ochrony roślin są środki konwencjonalne, czyli najczęściej produkty, których substancją czynną są związki chemiczne pochodzenia naturalnego (np. siarka, miedź) lub syntetycznego. Ich uzupełnieniem są środki biologiczne, które zawierają m.in. organizmy żywe lub preparaty, które powstały na ich bazie. Kluczowymi innowacjami są również technologie cyfrowe i precyzyjne, takie jak np. zdalne monitorowanie upraw, jak również wykorzystywanie postępu biologicznego, w tym nowych odmian roślin.

– Środki biologiczne są bardzo dobrym uzupełnieniem metody konwencjonalnej. Natomiast patrząc na dzisiejszą technologię, nie możemy jeszcze powiedzieć o tym, że ją zastąpią. Środki ochrony roślin to jedno z kluczowych narzędzi zabezpieczania plonów. Równie ważne jest to, jak są stosowane. Dlatego fundamentem zrównoważonego rolnictwa jest integrowana ochrona roślin – podejście, które łączy różne metody i pozwala produkować żywność bezpieczną dla ludzi i środowiska, przy zachowaniu wysokiej wartości biologicznej plonów. To nie jest kompromis – to jest standard – podkreśla Małgorzata Bojańczyk.

Raport wskazuje, że innowacje są dziś istotnym elementem branży produkcji środków ochrony roślin. To proces, który już trwa. Od 2020 roku poczyniono znaczne, policzalne inwestycje, a producenci deklarują gotowość do dalszych .

– Transformacja europejskiego rolnictwa już dawno temu wpłynęła na rynek ochrony roślin. Powiedziałabym nawet, że ją wyprzedziliśmy. Branża od lat inwestuje w zrównoważone rozwiązania. Zadeklarowała 10 mld euro na rozwój narzędzi precyzyjnych. Do tego 4 mld euro na rozwiązania, które dotyczą biotechnologii, czyli biologicznych środków ochrony roślin. Zapowiedziała również przeszkolenie 1 mln rolników. Branża podejmuje działania w obszarze szkoleń, bo rozumie, że jest za to odpowiedzialna i działanie zgodnie z prawem jest tutaj bardzo ważne – wymienia dyrektor generalna Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin.

Dodatkowo branża zadeklarowała m.in. zwiększenie ogólnoeuropejskiego poziomu zbiórki opakowań po środkach ochrony roślin do 75 proc.

W Polsce służy do tego System PSOR, który funkcjonuje od 22 lat i – jak podkreśla Małgorzata Bojańczyk – osiąga jedne z najlepszych wyników w Europie. Jak wynika z raportu „Klimat, środowisko, biznes", w 2024 roku w ramach ogólnopolskiego systemu zebrano łącznie ponad 34 tys. t opakowań. Stanowi to 88 proc. masy wszystkich wprowadzonych na rynek. W 2023 roku było to 68 proc., a w 2022 roku – 73 proc.

Raport „Klimat, środowisko, biznes. Działania producentów środków ochrony roślin na rzecz zrównoważonego rozwoju” jest trzecim wydaniem publikacji przygotowanej przez Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin. Dokument stanowi kompleksową diagnozę obecnej sytuacji sektora ochrony roślin oraz strategiczną odpowiedź branży na wyzwania transformacji rolnictwa. Publikacja zawiera m.in. wyniki badań opinii przeprowadzonych wśród rolników w październiku 2025 roku oraz dane dotyczące realizacji zobowiązań branży do 2030 roku.

Poziom bezpieczeństwa cyfrowego w Europie jest coraz wyższy, ale jednocześnie dynamicznie rośnie skala cyberzagrożeń. Według danych Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) wśród najbardziej narażonych na ataki sektorów znajdują się m.in.: administracja publiczna, transport, infrastruktura i usługi cyfrowe. Polska co roku odnotowuje poważne cyberincydenty, w tym np. ataki na sektor energii. Eksperci podkreślają, że w Europie potrzebne są kolejne inwestycje, aby osiągnąć światowy poziom w obszarze odporności cyfrowej.

Jak wynika z najnowszego podsumowania miesięcznego, opublikowanego przez zespół CERT Polska, średnia miesięczna liczba zarejestrowanych zgłoszeń dotyczących cyberbezpieczeństwa w ciągu ostatniego roku (luty 2025 – luty 2026) wyniosła 55,2 tys., z kolei średnia liczba zarejestrowanych incydentów – 22,6 tys.

– Poziom cyberbezpieczeństwa w Europie się rozwija, ale pytanie, czy wystarczająco szybko. Z pewnością nie, patrząc na to, jak bardzo jesteśmy atakowani. W szczególności Polska jest dobrym przykładem tego, jak bardzo ten obszar wymaga dalszych inwestycji – mówi agencji Newseria Bartosz Łopiński, założyciel i prezes Billennium.

Jak podkreśla Ministerstwo Cyfryzacji, od wybuchu wojny w Ukrainie Polska jest w czołówce najczęściej atakowanych cyfrowo krajów. 29 grudnia 2025 roku doszło do skoordynowanego cyberataku, którego celem był sektor energetyczny w Polsce. Objął on liczne farmy wiatrowe i fotowoltaiczne, spółkę prywatną z sektora produkcyjnego i elektrociepłownię dostarczającą ciepło dla prawie pół miliona odbiorców. Jego celem było zakłócenie działania infrastruktury energetycznej poprzez uszkodzenie systemów sterowania. 12 marca br. minister cyfryzacji poinformował o próbie ataku hakerskiego na serwery Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Działania cyberprzestępców zostały jednak udaremnione. To tylko przykłady ostatnich ataków, które mogły mieć znaczące konsekwencje.

– Będąc najbardziej atakowanym krajem w Europie, wiemy, że musimy dokładać więcej starań, aby zapewnić bezpieczeństwo – nie tylko w kontekście dostępu do danych i infrastruktury, ale również ataków rozumianych jako atak na treści, sterowanie świadomością. Choćby w social mediach to jest zupełnie nowa dziedzina, która dopiero się rozwija – podkreśla Bartosz Łopiński w rozmowie podczas 18. edycji Forum Gospodarczego TIME.

Z raportu Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK „Reakcja platform społecznościowych na zgłoszenia w 2025 roku” wynika, że w 2025 roku zgłoszono łącznie 46 511 materiałów zawierających dezinformację. Tylko 12 proc. z nich zostało usuniętych, a 68 proc. poddanych moderacji. Treści wprowadzające w błąd dotyczyły m.in. kampanii wyborczej w 2025 roku, incydentu z naruszeniem polskiej przestrzeni powietrznej przez drony czy aktu dywersji na tory kolejowe.

– Budowanie odporności to inwestycja na różnych płaszczyznach. Należy do tego podchodzić wielopłaszczyznowo. To jest przede wszystkim praca z infrastrukturą, również dostęp do niej i dokładanie komponentów, które w dobie technologii kwantowej sprawiają, że ochrona wchodzi na zupełnie inny poziom. Również w tym obszarze musimy dokonywać bardzo wielu inwestycji – tłumaczy prezes Billennium. – Połączenie sztucznej inteligencji z tzw. komponentem post quantum jest tym, co jest przyszłością w obszarze cyberbezpieczeństwa.

10 marca br. Rada Ministrów przyjęła Strategię Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej do 2029 roku. Określa ona cele strategiczne, a także środki służące podnoszeniu i utrzymywaniu poziomu cyberbezpieczeństwa. Wśród priorytetów znalazły się: wzmacnianie odporności systemów informacyjnych w sektorze publicznym i prywatnym, rozwój badań, innowacji i technologii w tym obszarze czy też pogłębianie współpracy międzynarodowej. Plan migracji do kryptografii postkwantowej oraz rozwój krajowej kryptografii i technologii kwantowych to jedna z inicjatyw wymieniona w dokumencie. Rząd zapowiada także działania zwiększające bezpieczeństwo łańcucha dostaw oraz rozwój rodzimych technologii i suwerenności technologicznej czy rozwój systemów bezpiecznej łączności.

– Jak Polska wypada na tle Europy i świata? Musimy tu rozróżnić dwa aspekty. Po pierwsze, poziom wynalazków i innowacji, co może być liczone liczbą użytkowników. Po drugie, dyfuzja technologii, czyli w jaki sposób jest ona rozprzestrzeniona. To są dwie różne kwestie. Wydaje mi się, że powinniśmy zmierzać w kierunku, by inwestować, skalować i sprawiać, by innowacyjne rozwiązania były powszechnie używane, a nie tylko zostawały w instytutach badawczych i na uniwersytetach – podkreśla Bartosz Łopiński.

Mimo wysokiej, czwartej pozycji Polski w światowym rankingu cyberbezpieczeństwa (National Cyber Security Index) obszar B+R+I wymaga zdecydowanej poprawy – wskazuje raport NCBR „Cyberbezpieczeństwo: strategiczna rola sektora w państwie”. Wskaźniki pokazują niższe niż w innych wiodących krajach finansowanie publiczne i wsparcie dla programów badawczych. Niską ocenę uzyskał też wskaźnik dostępności sprofilowanych na rzecz cyberbezpieczeństwa programów studiów doktoranckich, które pozwalają studentom rozwijać merytoryczną wiedzę z tego zakresu oraz projektować i prowadzić oryginalne, specjalistyczne badania w tym zakresie.

Zdaniem prezesa Billennium bardziej intensywne działania na rzecz cyberbezpieczeństwa potrzebne są w całej Europie. Jednym z obszarów jest budowanie jej suwerenności cyfrowej.

– Potrzebujemy inwestycji na różnych poziomach: od zabezpieczenia fizycznego, czyli centrów danych, infrastruktury krytycznej, energetyki, przez telekomunikację, aż po warstwę aplikacji, gdzie nakłady prawdopodobnie będą największe. To jest również stos inwestycyjny, który sprawi, że bezpieczeństwo będzie zwiększone – zaznacza Bartosz Łopiński. – Na tle całego świata Europa wygląda niestety jeszcze trochę blado. Wiele start-upów pokazuje jednak, że mamy potencjał, żeby budować cyberbezpieczeństwo na najwyższym poziomie. Wciąż uważam, że współpraca publiczno-prywatna, tworzenie całego ekosystemu umożliwiającego finansowanie nie tylko prywatne, ale też publiczne, jest kierunkiem, który sprawi, że będziemy w stanie wzbić się na poziom światowy.

Wejście w życie systemu ETS2 zostało przesunięte z 2027 na 2028 rok. Zdaniem Bogdana Rzońcy, posła do Parlamentu Europejskiego z PiS i EKR, powinno to zostać całkowicie zablokowane. – Nasza grupa będzie o to zabiegać, ponieważ ETS2 bardzo podwyższa ceny energii we wszystkich krajach Unii Europejskiej – ocenia. Dodaje, że należy blokować wszystkie pomysły podatkowe KE, które podniosą koszty życia. Jego zdaniem lepszym rozwiązaniem w kontekście zachowania unijnej konkurencyjności jest szukanie oszczędności.

W ramach rewizji dyrektywy ETS w 2023 roku utworzono nowy system handlu emisjami ETS2. Jest on odrębny od istniejącego unijnego systemu i obejmie emisje CO₂ powstające w wyniku spalania paliw w budynkach i transporcie drogowym. Obowiązek monitorowania i raportowania emisji będą mieli dostawcy paliw, a nie konsumenci końcowi tacy jak gospodarstwa domowe czy użytkownicy samochodów. Podmioty te będą podlegać regulacjom w ramach ETS2, a więc będą zobowiązane do przekazywania wystarczającej liczby uprawnień do emisji, aby pokryć generowane przez siebie emisje. Będą nabywać je na aukcjach.

– Decyzja Parlamentu Europejskiego polegająca na przesunięciu ETS2 jest dobra. Mamy dwa lata na to, żeby w ogóle go zablokować. Nasza grupa Europejskich Konserwatystów i Reformatorów będzie o to zabiegać, ponieważ ETS2 bardzo podwyższa ceny energii we wszystkich krajach Unii Europejskiej. To jest złe rozwiązanie – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Bogdan Rzońca. – W tej chwili bardzo mocno też krytykujemy odebranie państwom członkowskim pieniędzy, które mają ze sprzedaży uprawnień do emisji dwutlenku węgla w ETS1.

W zaproponowanym przez Komisję Europejską projekcie nowego wieloletniego budżetu na lata 2028–2034 wśród nowych zasobów własnych UE znalazły się właśnie dochody z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji. Teraz 100 proc. pieniędzy uzyskanych z istniejącego ETS1 trafia do państw członkowskich, a według nowej propozycji 30 proc. ma być przekazywane do budżetu Unii. KE oczekuje, że będzie to generować średnio około 9,6 mld euro rocznie.

– Widzimy, że budżet Unii Europejskiej trzeszczy w szwach. Parlament pokazuje Komisji Europejskiej lepszą drogę niż tę, którą ona obrała, wprowadzając obciążenia związane z Zielonym Ładem i drogą energią. Mam nadzieję, że Parlament będzie konsekwentny, że zablokujemy przywrócenie ETS2 i wprowadzenie nowych podatków – podkreśla europoseł.

W kolejnych wieloletnich ramach finansowych przewidziano również wpływy do budżetu z mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂, czyli CBAM. Jego celem jest uwzględnienie w cenach produktów wwożonych na teren Unii Europejskiej również kosztów emisji dwutlenku węgla generowanej podczas ich produkcji w krajach spoza UE.

– CBAM jest bardzo skomplikowanym podatkiem. Jeśli ktoś w Unii Europejskiej wierzy, że gdy nałożymy podatek na towary, które przypływają z Chin czy Stanów Zjednoczonych, bo tam jest ślad węglowy, to trzeba się liczyć z tym, że te kraje też wprowadzą jakiś nowy podatek albo podwyższą ten dla unijnych towarów. Raczej szedłbym w kierunku szukania porozumienia i zgody między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi. Tu jest największe pole konfliktu – uważa Bogdan Rzońca. – Mamy wiele organizacji międzynarodowych, które mogłyby pomóc, chociażby Światowa Organizacja Handlu. Tam trzeba wynegocjować dobre rozwiązania dla dwóch stron. Nigdy nie będą one idealne, ale to jest zawsze lepsze niż działania jeden przeciwko drugiemu.

W Parlamencie Europejskim trwają dyskusje na temat wprowadzania innych podatków, które miałyby wzmocnić unijny budżet. Jedną z propozycji jest wprowadzenie zharmonizowanego podejścia UE do sektora gier hazardowych online, w tym możliwości nałożenia podatku. Według analiz PE takie rozwiązanie  umożliwiłoby Unii Europejskiej pozyskiwanie do 4 mld euro rocznie.

– Takie podatki jak ten od hazardu albo od dużych firm, które wykorzystują teren Unii Europejskiej do generowania dochodów, mogą być wprowadzone, jeśli to tylko będzie dobrze przygotowane. Chętnie takie rozwiązania poprzemy, bo jeśli ktoś korzysta z rynku UE, to powinien płacić z tego tytułu podatki – podkreśla europoseł PiS. – Natomiast trzeba blokować wszystkie kwestie podatkowe, które będą się wiązały z podwyższeniem kosztów życia. Mam na myśli na przykład podatek od elektrośmieci. Każdy, kto będzie utylizował lodówkę czy pralkę, będzie płacił od kilograma utylizowanego urządzenia około 2 euro. Jest pomysł na podatek od tytoniu, zobaczymy, co się z tym stanie, ale branża tytoniowa już protestuje.

Według obliczeń Komisji Europejskiej zasoby własne oparte na niezebranych e-odpadach mogą zasilić budżet unijny średnio o około 15 mld euro rocznie. Jeśli chodzi o podatek akcyzowy od wyrobów tytoniowych, mowa o 15 proc. dochodów opartych na minimalnej specyficznej dla danego państwa członkowskiego stawce dla wyrobów tytoniowych oraz ich substytucjach. Oczekuje się, że będą przynosić średnio około 11,2 mld euro rocznie.

– Unia Europejska ma możliwości przygotowania takich rozwiązań, które będą poprawiały sytuację budżetową. Musi to być jednak dobrze przedyskutowane w gronie 27 krajów – mówi Bogdan Rzońca. – Unia jest ważnym podmiotem gospodarczym na świecie. Musi konkurować z Chinami i Stanami Zjednoczonymi, musi więc mieć większy budżet, a można go osiągnąć na przykład przez cięcie wydatków, które są nieefektywne ekonomicznie. Jako konserwatysta skupiłbym się na tym, żeby popatrzeć na oszczędności. Jeśli Unia Europejska będzie oszczędniejsza i przeznaczy pieniądze w budżecie na rozwój, sztuczną inteligencję, konkurencyjność gospodarki, jeśli obniży ceny energii, to firmy nie będą z niej uciekać.

Jak podkreśla, dotychczasowa polityka sprawia, że w UE zamykają się kolejne zakłady przemysłowe. W lutym br. Parlament Europejski dał zielone światło na wypłatę 7,5 mln euro z Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji dla Zwalnianych Pracowników na pomoc dla blisko 3,5 tys. osób, które straciły pracę po zamknięciu zakładu Audi w Brukseli. Kolejne 1,6 mln euro ma zostać wypłacone pracownikom zwolnionym po zamknięciu zakładu Tupperware w Belgii.

– Kolejka do pieniędzy z Funduszu Globalizacji jest coraz większa. To pokazuje, jak wielki problem mają przedsiębiorcy w Unii Europejskiej. Dlatego uciekają do Stanów Zjednoczonych, Chin albo innych rajów podatkowych poza Unią. My mamy mniej miejsc pracy, wpływów budżetowych i niekonkurencyjną gospodarkę. Tu widziałbym duże pole do działania poprzez cięcia nieefektywnych wydatków – uważa poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

Udział kobiet w polskim sektorze kosmicznym wyróżnia się pozytywnie na tle krajów Europy Zachodniej – oceniają przedstawiciele Stowarzyszenia Polskich Profesjonalistów Sektora Kosmicznego. Kobiety są zainteresowane rozwojem w tej branży, do której przyciągają ich trudne tematy i możliwość sprawdzenia swoich umiejętności. Sprzyjają temu także różne inicjatywy pokazujące osiągnięcia kobiet, ale też promujące tę branżę wśród uczennic.

– W Polsce w sektorze kosmicznym różnorodność ze względu na płeć jest na bardzo dobrym poziomie. W naszym stowarzyszeniu mamy około 40 proc. kobiet i 60 proc. mężczyzn. Paradoksalnie w Polsce widać znacznie lepszą równowagę niż na przykład w krajach Europy Zachodniej. W Europie Środkowej i Wschodniej zainteresowanie technologiami kosmicznymi cieszy się wśród kobiet bardzo dużym zainteresowaniem, chociaż mam poczucie, pracując 10 lat w sektorze kosmicznym, że kiedyś było nas więcej. Mam jednak nadzieję, że to chwilowa stagnacja – mówi agencji Newseria Kinga Gruszecka, prezeska Stowarzyszenia Polskich Profesjonalistów Sektora Kosmicznego (Polish Space Professionals Association, PSPA).

Z danych Space Skills Alliance wynika, że w Wielkiej Brytanii w 2024 roku kobiety stanowiły 35 proc. pracowników sektora kosmicznego. To o 6 pkt proc. więcej niż w 2020 roku. Udział kobiet wzrósł szczególnie w przemyśle (o 8 pkt proc.). Co istotne, młodsze grupy wiekowe są bliżej parytetu płci niż starsze.

Raport Biura Narodów Zjednoczonych do spraw Przestrzeni Kosmicznej (UNOOSA) „Space4Women” wskazuje, że udział kobiet w publicznych instytucjach globalnego sektora kosmicznego wynosi ok. 30 proc. Badanie to objęło 53 instytucje z 46 krajów. Wynika z niego, że im wyższe stanowisko, tym mniejsza reprezentacja pań. Na stanowiskach obejmujących inżynierię, badania i programy astronautyczne odsetek spada poniżej 20 proc. Badanie „Space4Women” wykazało związek między wczesną edukacją a niedostateczną reprezentacją kobiet w sektorze kosmicznym. Mimo promowania nauk ścisłych i kierunków technicznych w szkołach wciąż utrzymuje się stereotypowe myślenie na temat możliwości rozwoju kariery w tych obszarach.

– Nie jest tak, że dopiero po studiach możemy się zająć technologiami kosmicznymi. Zupełnie nie, uczniowie szkół podstawowych projektują CanSaty, czyli małe satelity, projektują bazę na Księżycu w ramach konkursów Europejskiej Agencji Kosmicznej. Serdecznie zachęcam do tego, żeby startować w takich konkursach, przygotowywać się i budować różnorodne zespoły – przekonuje Kinga Gruszecka.

Jak wskazuje raport UNOOSA, równość płci w sektorze ma znaczenie dla zwiększania jego potencjału. Większa obecność kobiet może otworzyć nowe perspektywy i napędzać innowacje.

– Programy zachęcające kobiety do pracy w sektorze kosmicznym istnieją. Były prowadzone m.in. przez Centrum Nauki Kopernik jako „Galaktyka kobiet”. Pokazywały, co to znaczy pracować w sektorze kosmicznym i jakimi domenami technologii zajmują się nasze koleżanki – mówi prezeska PSPA. – Historii, dlaczego kobiety pracują w sektorze kosmicznym, jest bardzo dużo. Jedną z nich była historia prof. Romany Ratkiewicz z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Pani profesor zajmuje się badaniami misji interstelarnych, czyli tych, które mają przekroczyć układ słoneczny. Powiedziała, że się tym zajmuje, bo to jest trudne. To piękna postawa, która zachęca innych do zainteresowania się tematem. Pamiętam też historie koleżanek, które mówiły: „Oglądałam «Star Treka» i pomyślałam, że to jest to”. Możliwości sprawdzenia siebie jest bardzo dużo.

Z raportu „Stan polskiego sektora kosmicznego 2025”, opracowanego przez stowarzyszenie, wynika, że najczęściej wskazywaną przez przedstawicieli branży mocną jej stroną jest kapitał ludzki: młoda i ambitna kadra, wykwalifikowani inżynierowie i entuzjazm. Na kolejnym miejscu znalazły się potencjał wzrostu i innowacyjność sektora. Kapitał ludzki jest też postrzegany jako najatrakcyjniejszy „produkt” eksportowy krajowej branży kosmicznej.

W raporcie opracowanym przez Polską Agencję Kosmiczną czytamy, że Polska, jako kraj członkowski Europejskiej Agencji Kosmicznej, od 2012 roku aktywnie uczestniczy w europejskich inicjatywach kosmicznych. W 2024 roku całkowite publiczne inwestycje naszego kraju w sektor kosmiczny osiągnęły wartość 237,1 mln euro, co plasuje go na dziewiątym miejscu wśród państw członkowskich ESA pod względem wysokości kontrybucji do budżetu.

Ministerstwo Cyfryzacji przygotowuje strategię dla sektora półprzewodników, który dziś odpowiada za mniej niż 0,1–0,15 proc. PKB, ale ma rosnąć wraz z napływem kolejnych inwestycji. Dokument zakłada m.in. rozwój infrastruktury i kompetencji, przyciąganie inwestorów oraz budowę co najmniej jednej linii pilotażowej do 2028 roku. Polska już dziś jest jednym z najatrakcyjniejszych miejsc dla inwestycji w końcowy etap produkcji półprzewodników – według analizy firmy Kearney zajmuje piąte miejsce na świecie i pierwsze w Europie.

Ministerstwo Cyfryzacji na początku marca skierowało do konsultacji, uzgodnień i opiniowania projekt uchwały Rady Ministrów dotyczący przyjęcia dokumentu „Polska w grze o przyszłość – polityka dla sektora półprzewodników 2026+”. Dokument wyznacza strategiczne kierunki rozwoju krajowego sektora półprzewodników w latach 2026–2030 oraz zakreśla docelową wizję w dłuższym okresie. Zakłada wzmocnienie badań i innowacji, rozwój kompetencji projektowych i produkcyjnych, przyciąganie inwestycji, budowę kapitału kadrowego oraz aktywną współpracę międzynarodową w ramach inicjatyw europejskich.

– Niewątpliwie mamy bardzo duże tradycje w obszarze półprzewodników. Od ponad dwóch dekad rozbudowujemy tę branżę – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria dr Zbigniew Piątek, naczelnik w Wydziale Inwestycji w Nowe Technologie w Departamencie Badań i Innowacji w Ministerstwie Cyfryzacji.

Z danych zawartych w projekcie strategii wynika, że krajowa branża pozostaje relatywnie niewielka, ale rozwija się w wyspecjalizowanych obszarach technologicznych. Obejmuje obecnie kilkadziesiąt firm zatrudniających łącznie ok. 9 tys. osób, a szerszy ekosystem – wraz z branżą fotoniki i podmiotami działającymi na styku pokrewnych obszarów – liczy ok. 200–250 firm. Według analizy firmy Kearney, obejmującej 30 państw i regionów, Polska znalazła się w czołówce krajów na świecie i w Europie pod względem atrakcyjności dla inwestycji końcowych etapów produkcji półprzewodników, czyli np. ich testowania, łączenia z obudową czy pakowania.

Sektor generuje obecnie mniej niż 1 proc. polskiego PKB, ale zgodnie z założeniami dokumentu ma zwiększać swój udział wraz z rozwojem kompetencji technologicznych i napływem inwestycji. Wśród kierunków specjalizacji wskazywane są m.in.: projektowanie układów scalonych, technologie materiałowe, fotonika oraz rozwiązania dla energetyki i elektromobilności. Zgodnie z projektem Polska ma rozwijać przewagi w wybranych segmentach rynku, zamiast konkurować z największymi globalnymi producentami w pełnym łańcuchu produkcji.

– Mamy kilka specjalizacji jako Polska. Jedną z nich jest projektowanie półprzewodników i oprogramowania do nich. To jest realizowane zarówno w dużych firmach, jak i coraz częściej w podmiotach z kapitałem prywatnym. Jesteśmy specjalistami w tzw. półprzewodnikach szerokoprzerwowych dla energetyki i elektromobilności oraz rozwijamy z dużymi sukcesami, również eksportowymi, branżę fotoniki – wymienia dr Zbigniew Piątek.

W sektorze działają firmy specjalizujące się w architekturze czipów, systemach druku czy projektowaniu układów ASIC. Rozwijane są również technologie fotoniczne, w tym detektory podczerwieni wykorzystywane w automatyzacji, mobilności autonomicznej czy systemach bezpieczeństwa.

– Istnieją pewne obszary, gdzie możemy budować naszą specjalizację i pozycję konkurencyjną. Należy do nich produkcja tzw. półprzewodników dojrzałych, które są wykorzystywane w bardzo różnych branżach przemysłu, również na potrzeby elektromobilności, energetyki czy fotoniki. Ważne, że wraz z rozwojem tego typu komponentów budujemy cały ekosystem – w zakresie rozwoju kadr i utrzymywania talentów, tworzenia własności intelektualnej i zatrzymywania marży w kraju – zapewnia ekspert Ministerstwa Cyfryzacji.

Znaczenie półprzewodników pokazały zakłócenia w globalnych łańcuchach dostaw w latach 2020–2022. Niedobory komponentów produkowanych m.in. na Tajwanie ograniczały wówczas produkcję w wielu sektorach, głównie w przemyśle motoryzacyjnym i elektronicznym. W odpowiedzi Unia Europejska przyjęła European Chips Act, którego celem jest zwiększenie udziału Europy w globalnej produkcji, rozwijanie infrastruktury i wzmocnienie odporności łańcuchów dostaw. Instrument zakłada mobilizację ok. 43 mld euro środków publicznych i prywatnych oraz wsparcie inwestycji, badań i pilotażowych linii technologicznych.

Procedowana w Polsce strategia ma umożliwić krajowej branży włączenie się w europejskie łańcuchy wartości oraz rozwój krajowych kompetencji technologicznych. Projekt obejmuje siedem filarów kluczowych dla rozwoju sektora – od finansowania, przez kadry i współpracę międzynarodową, po konieczne zasoby: energię, wodę i surowce.

– Jednym z filarów jest rozwój infrastruktury, takiej jak linie pilotażowe. Są one tworzone na poziomie europejskim, ale też chcemy tworzyć linie polskie. Chcemy, żeby do 2028 roku powstała minimum jedna linia pilotażowa, która będzie angażowała polskie podmioty, bo mamy przedsiębiorstwa czy instytuty, które mogą być podstawą rozwoju w tym zakresie – mówi dr Zbigniew Piątek. – Jeżeli chodzi o europejski pilotaż linii półprzewodników, to jest on wpisany w European Chips Act, który obowiązuje od 2023 roku. Wskazano pięć linii wyspecjalizowanych w różnych obszarach łańcucha tworzenia wartości. W tych projektach uczestniczą polskie podmioty, m.in. w projekcie FAMES uczestniczy CEZAMAT Politechniki Warszawskiej.

Uruchomienie linii pilotażowej do 2028 roku to jeden z kluczowych wskaźników w filarze infrastrukturalnym, które wpisano w rządowej strategii. Kolejnym jest wskaźnik inwestycji infrastrukturalnych na poziomie co najmniej 800 mln zł wydatków inwestycyjnych i 300 mln zł operacyjnych do 2029 roku. Celem jest także wzrost liczby absolwentów kierunków elektronicznych/półprzewodnikowych oraz wzrost liczby projektantów czipów z ok. 1,5 tys. do 3 tys. do 2030 roku.

– Wyzwaniem jest to, że sektor półprzewodnikowy jest branżą ekstremalnie kapitałochłonną, nie można go rozwijać w kontekście pojedynczych lat czy kadencji, to zadanie strategiczne na dekady. Drugim wyzwaniem jest to, że w Polsce nie mamy jak na razie produkcji przemysłowej półprzewodników, czyli nie mamy domkniętego łańcucha wartości – wskazuje ekspert resortu cyfryzacji. – Dużo się mówi o surowcach, pierwiastkach ziem rzadkich, natomiast moim zdaniem w kontekście Polski głównym wyzwaniem jest stworzenie ram instytucjonalnych i polityki, która będzie wspierała kompleksowy rozwój branży.

Ocena skutków regulacji rządowego projektu podkreśla, że brak spójnej polityki utrudnia dziś koordynację działań państwa i określanie priorytetów inwestycyjnych.

Rozwój sektora półprzewodników ma w dłuższej perspektywie zwiększyć konkurencyjność polskiej gospodarki oraz wzmocnić jej bezpieczeństwo technologiczne. W dokumentach strategicznych podkreśla się, że półprzewodniki mają kluczowe znaczenie nie tylko dla przemysłu cywilnego, ale również dla sektorów wrażliwych takich jak energetyka, infrastruktura krytyczna czy obronność.

Unia Europejska stara się łagodzić skutki transformacji dla regionów do tej pory opartych na węglu. Działający od kilku lat Fundusz Sprawiedliwej Transformacji zapewnia wielomiliardowe wsparcie inwestycji na tych obszarach, jednak w nowej wieloletniej perspektywie finansowej nie przewidziano jego kontynuacji w obecnej formie – ma on zostać włączony do planów partnerstwa. W Parlamencie Europejskim toczą się prace nad przyszłym kształtem tego wsparcia. Zdaniem polskich europarlamentarzystów proces ten powinien gwarantować możliwość rozwoju regionów, ale także zapewniać bezpieczeństwo energetyczne.

– Sprawiedliwa transformacja to pewien projekt, który jest przygotowywany w Unii Europejskiej. Pracuję w Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (ITRE) i do niej w tej chwili trafia dokument, który dotyczy sprawiedliwej transformacji. To jest oczywiście bardzo szerokie pojęcie, natomiast musi ona gwarantować możliwość rozwoju regionów, które przekształcają się pod wpływem zmian obowiązujących w Unii Europejskiej – mówi agencji Newseria Beata Szydło, posłanka do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

W ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji w 2021 roku utworzono Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST). Jego celem jest wspieranie regionów w przejściu na neutralność klimatyczną do 2050 roku. Na lata 2021–2027 przeznaczono na niego budżet w wysokości 19,7 mld euro w cenach bieżących. Sam mechanizm jest jednak szerszą inicjatywą, która ma zapewnić w sumie ok. 55 mld euro na inwestycje w regionach najbardziej dotkniętych negatywnymi społeczno-gospodarczymi skutkami transformacji.

Trwają prace nad przyszłością tego typu wsparcia. W przedstawionym przez Komisję Europejską projekcie wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034 nie przewidziano kontynuacji funduszu w obecnym kształcie. Staje się on częścią planów partnerstwa krajowego i regionalnego, łączących fundusze spójności wraz z instrumentami na rzecz rolnictwa. Jak podkreśliła Komisja ITRE w swojej opinii z lutego br., trwałe i ukierunkowane finansowanie na rzecz FST jest niezbędnym elementem środków gospodarczych i społecznych towarzyszących przejściu na czystą energię w Europie.

– Sprawiedliwa transformacja musi zapewniać bezpieczeństwo ekonomiczne i gospodarcze tym regionom, a także to, że ludzie żyjący w nich będą mieli pracę. W tej chwili najistotniejsze jest bezpieczeństwo energetyczne. To, co jest dobre na przykład dla krajów południa Unii Europejskiej, niekoniecznie musi się sprawdzać w naszych realiach. Dlatego tak ważne jest, żeby polski rząd jasno stawiał sprawę, że my oczywiście przyjmujemy kwestie związane z transformacją, ale potrzebujemy czasu – podkreśla europarlamentarzystka PiS. – Zmieniająca się rzeczywistość globalna – w tej chwili na świecie wybuchają kolejne wojny – pokazuje, że trzeba zrewidować pewne dotychczasowe projekty i stanowiska. Zresztą mówi to również przewodnicząca KE Ursula von der Leyen.

W 2022 roku Komisja Europejska zatwierdziła wypłatę ponad 3,85 mld euro z funduszu jako wsparcie dla transformacji klimatycznej obszarów górniczych na Śląsku, w Małopolsce, Wielkopolsce, na Dolnym Śląsku i w Łódzkiem. Państwa członkowskie mogą uzupełniać środki przydzielone w ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji zasobami przyznanymi w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.

– Dzisiaj sprawiedliwa transformacja w Polsce nie jest realizowana. Niestety jesteśmy najbardziej poszkodowanym krajem z tytułu przymusu odejścia od surowców takich jak węgiel. Cierpimy na tym jako cała gospodarka. Cierpi na tym przemysł górniczy i hutniczy – uważa Tomasz Buczek, poseł do Parlamentu Europejskiego z Konfederacji.

Jak wynika z danych Forum Energii, węgiel w 2015 roku odpowiadał za 80 proc. produkcji energii elektrycznej w Polsce. W 2021 roku jego udział wynosił 72,5 proc., a w 2025 roku spadł do 52,8 proc. w polskim miksie energetycznym. Dane Agencji Rozwoju Przemysłu pokazują, że polskie kopalnie węgla kamiennego w 2025 roku wydobyły 42,8 mln t tego surowca, podczas gdy w 2024 roku było to ok. 44 mln t. 

Jak wynika z analizy Polskiej Zielonej Sieci, projektowana polska strategia – Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu – nie zapewnia sprawiedliwej transformacji regionów węglowych po 2027 roku. Eksperci PZS podkreślają, że dokument opiera ten proces niemal wyłącznie na Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, który kończy się w 2027 roku. Nie odnosi się do braku FST w nowej perspektywie i nie wskazuje krajowych źródeł finansowania.

– Liczymy na to, że w toku prowadzonych działań w Parlamencie Europejskim będziemy przekonywać polityków Platformy Obywatelskiej, Lewicy, Trzeciej Drogi do tego, żeby czym prędzej porzucili zgubną drogę. Ostatnio słyszałem wypowiedź Dariusza Jońskiego, który pytał koleżankę z Socjalistów, czy będzie skłonna do tego, aby podjąć debatę na temat konieczności rewizji ETS2. Trzeba odrzucić ten projekt, bo nie ma żadnej formy jego dalszej kontynuacji – uważa Tomasz Buczek. – Na forum Parlamentu Europejskiego ten temat kompletnie leży. Czym prędzej powinni oni, jako osoby sprawcze w Parlamencie Europejskim, odpowiadające za kształt polityki Europejskiej Partii Ludowej, doprowadzić do tego, aby przetoczyła się szeroka debata i aby PE zablokował szkodliwe działania Komisji Europejskiej.

Unijny system handlu emisjami ma od 2028 roku objąć emisję CO₂ pochodzącą ze spalania paliw w budynkach i w transporcie drogowym. Początkowo miał wejść w życie w 2027 roku. Coraz częściej słychać jednak głosy o konieczności jego rewizji. Sama Ursula von der Leyen mówiła o konieczności dostosowania całego systemu do obecnych uwarunkowań, choć – jak podkreśliła – nie chodzi o jego likwidację. Jak wynika z danych Komisji Europejskiej, ETS przyczynił się do ograniczenia zużycia gazu w UE – bez niego byłoby ono wyższe o ok. 100 mld m³.

Europoseł zwraca także uwagę na konieczność przyspieszenia programu jądrowego w Polsce.

– Zapóźnienia energetyczne związane z atomem to jest osobna kwestia i powinniśmy się nad nimi jak najprędzej pochylić. Pamiętam lata temu dyskusje na różnego rodzaju forach energetycznych, gdzie trudno było przekonać nasze społeczeństwo do atomu. Byliśmy zastraszeni poprzez różne instytucje, które w mojej ocenie były finansowane z krajów zewnętrznych i próbowały nam wmówić, że atom jest niebezpieczny. Te państwa w tym czasie same z niego korzystały – zaznacza europoseł. – Dzisiaj jest zupełnie inna sytuacja. Społeczeństwo oczekuje szybkiej budowy atomu, uniezależnienia się od zmiennych warunków pogodowych czy sytuacji wojennych.

Z badania przeprowadzonego na przełomie listopada i grudnia 2025 roku na zlecenie Ministerstwa Energii wynika, że 91,9 proc. ankietowanych Polaków popiera budowę elektrowni jądrowych w Polsce. Prawie 80 proc. respondentów zgodziłoby się na jej powstanie w pobliżu swojego miejsca zamieszkania. Polacy oceniają swoją wiedzę o energetyce jądrowej na poziomie 3,8 w pięciostopniowej skali, a dwie trzecie respondentów przyznało sobie ocenę dobrą lub bardzo dobrą.

Krosno, działająca od dekad polska marka szkła, zapowiada ambitne plany. Chce zwiększać sprzedaż pod marką własną, budując swoje przewagi wzornictwem. Najbliższe trzy lata mają upłynąć pod znakiem przygotowań do powrotu na Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie. W tym roku marka zapowiada koncentrację na e-commerce i podwojenie sprzedaży w sieci. To istotny kanał ekspansji zagranicznej, o czym może świadczyć nagroda „Zdobywca Ameryki” otrzymana w konkursie sklepu Amazon.pl.

– Krosno Glass dzisiaj ma się dobrze. Mamy nowych właścicieli i nową strategię. Najważniejsze dla nas jest oddzielenie huty od marki – mówi agencji Newseria Iwona Pik, prezeska Krosno Glass. – Do tej pory marka Krosno miała udział w sprzedaży nie więcej niż 20 proc. Chcemy zmienić tę proporcję. Nie chcemy tyle produkować dla innych marek luxury i premium, chcemy produkować dla siebie. To jest najważniejsza zmiana. Wróciliśmy do korzeni. Najważniejsze jest to, że uwierzyliśmy w to i przywróciliśmy nasze historyczne działania.

Firma od lat buduje pozycję jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich marek szkła użytkowego i dekoracyjnego. Krosno (a wcześniej Krośnieńskie Huty Szkła) podkreśla, że działa od 1923 roku i od tego czasu dostarcza polskie szkło na rynki całego świata. Dziś jest obecne w 70 krajach. Krosno SA było jedną z pierwszych spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Wycofanie z obrotu nastąpiło w 2009 roku, kiedy spółka ogłosiła upadłość.

– Powrót na giełdę nie tylko jest realny, ale też jest w naszych planach inwestycyjnych. W ciągu trzech najbliższych lat chcemy się przygotować na wejście, żeby w 2029 roku zacząć mówić, że już wchodzimy – mówi Iwona Pik.

Spółka chce wrócić do swoich projektowych korzeni i znów budować przewagę nie tylko skalą produkcji, ale przede wszystkim wzornictwem. Od lipca 2025 roku huta wprowadziła do oferty 2500 nowych produktów, stawiając na szkło kryształowe, ręcznie malowane, sygnowane.

– Marka Krosno to design. W latach 60. byliśmy na każdej wystawie, prezentacji, mieliśmy masę naśladowców. My kreowaliśmy trendy, z Krosna wychodziły najpiękniejsze rzeczy, zrzeszaliśmy u siebie największych projektantów i chcemy do tego wrócić. Korzystamy z zasobów tych projektów. Odświeżyliśmy teraz w katalogu „Color in Form” Wszewłoda Sarneckiego, dawnych naszych projektantów. Pokazaliśmy, że Krosno to nie tylko huta, to przede wszystkim design – mówi prezeska Krosno Glass.

Krosno zwiększa swoją obecność w handlu – w ostatnich miesiącach firma otworzyła swoje lokalizacje w centrach handlowych w Warszawie i Wrocławiu. Jednym z głównych filarów jej nowej strategii ma być e-commerce. Zarząd huty zakłada mocne przyspieszenie sprzedaży online, w tym rozwój obecności na marketplace’ach, szczególnie w segmencie produkcji ręcznej.

– Ten rok to przede wszystkim e-commerce. Rok do roku mamy około 20-proc. wzrost, a w tym roku ma być podwojenie. Pojawiła się koncepcja wejścia na marketplace z produkcją ręczną i to jest nasz główny nośnik. Krosno jest dzisiaj największą produkcją ręczną w Europie – podkreśla Iwona Pik.

Dla dojrzałych polskich marek marketplace przestaje być wyłącznie dodatkowym kanałem sprzedaży, a staje się narzędziem ekspansji zagranicznej i odbudowy siły własnego brandu. Krosno od 2018 roku współpracuje z Amazon. Najpierw sprzedawało na rynku niemieckim, później rozwijało obecność na kolejnych rynkach europejskich, przygotowując się również do ekspansji w USA. Za duży sukces sprzedażowy na tym rynku firma została nagrodzona statuetką „Zdobywca Ameryki” w konkursie „Złota Paczka”, który sklep Amazon.pl przeprowadził z okazji piątych urodzin w Polsce.

Huta zatrudnia obecnie około 1400 osób, a pośrednio żyje z niej blisko 5 tys. mieszkańców regionu. Największym wyzwaniem dla spółki jest brak sukcesji w zawodzie hutnika i przyciągnięcie młodych pracowników do rzemiosła szklarskiego.

– Mamy nieprawdopodobny zespół ludzi, który pracuje dla Krosna od 20, 30, a czasem 40 lat. Potrzebujemy młodych osób, które przejmą te kompetencje – mówi prezeska Krosno Glass. – Od 2014 roku nie ma już kształcenia hutników. Musimy to przywrócić, bo bez tego nie będziemy mogli utrzymać huty ręcznej w takiej kondycji jak dzisiaj. Bardzo ważny dla nas jest projekt „Sukcesja” i tzw. Akademia Hutnika, przez którą chcemy przywrócić zawód hutnika i nadać mu zupełnie inny wydźwięk niż dzisiaj.

Wojska Obrony Terytorialnej nawiązują współpracę z lokalnymi społecznościami, aby pomóc im w przygotowaniach do kryzysów. Jednym z elementów jest program dobrowolnych szkoleń wojskowych „wGotowości” – uruchomiony przez Ministerstwo Obrony Narodowej i Sztab Generalny Wojska Polskiego – za którego organizację odpowiadają żołnierze WOT. Szkolenia cieszą się dużym zainteresowaniem społeczeństwa. Z obserwacji ekspertów wynika, że w przygotowania coraz częściej angażują się kobiety.

W październiku 2025 roku w szeregach Wojsk Obrony Terytorialnej służyło ponad 44 tys. żołnierzy, z czego 37,5 tys. pełni terytorialną służbę wojskową, a niespełna 6,5 tys. to żołnierze zawodowi i żołnierze Aktywnej Rezerwy. Formacja cieszy się dużym zainteresowaniem wśród kobiet, które stanowią ponad 21 proc. żołnierzy (ok. 9 tys.).

– W Wojskach Obrony Terytorialnej staramy się bardzo ściśle współpracować z lokalnymi społecznościami. To jest jedno z naszych głównych zadań. Mamy ku temu specjalne sekcje, które zajmują się współpracą cywilno-wojskową. Na co dzień nasi dowódcy są w stałym kontakcie z administracją lokalną: dowódca brygady na poziomie wojewódzkim, dowódcy batalionów na poziomie powiatowym i dowódcy kompanii na poziomie gminnym. Staramy się, aby wspólne treningi i ćwiczenia, a przede wszystkim pomoc w sytuacjach kryzysowych była na jak najwyższym poziomie – mówi agencji Newseria ppłk Anna Czajkowska-Małachowska z Wojsk Obrony Terytorialnej.

Przygotowaniom do współczesnych wyzwań w sferze bezpieczeństwa ma służyć program „wGotowości” obejmujący powszechne, dobrowolne szkolenia obronne dla wszystkich obywateli. Realizowane są one we współpracy z jednostkami Sił Zbrojnych, a kluczową rolę operacyjną w pilotażu programu odegrały Wojska Obrony Terytorialnej. Kadry instruktorskie stanowią trzon całego przedsięwzięcia i odpowiadają za organizację szkoleń. W ramach ścieżki „Odporność" szkolenia pozwalają zdobyć praktyczne umiejętności, przydatne w codziennym życiu – od udzielania pierwszej pomocy, przez zasady przetrwania, po ochronę w sieci. Od 7 marca do końca listopada potrwa kolejna edycja programu „wGotowości”, która ma na celu podnoszenie kwalifikacji i umiejętności, budowę siły społecznej oraz odporności społecznej do walki również z dezinformacją. Szkolenia będą realizowane w formie indywidualnych oraz grupowych szkoleń obronnych.

– Jeżeli chodzi o umiejętności, które powinni posiadać wszyscy obywatele, to przede wszystkim jest udzielanie pierwszej pomocy. Może się ona nam przydać również na co dzień. Nie zawsze będziemy mogli liczyć na karetkę – podkreśla Anna Zapolska, twórczyni profilu Miejski Survival Matki Polki. – Drugą umiejętnością jest rozróżnianie dezinformacji i sprawdzanie treści, skąd one pochodzą.

Chęć udziału w pilotażowych szkoleniach w ramach programu „wGotowości”, które odbyły się w ubiegłym roku, wyraziło 18 tys. osób. Zainteresowanie było tak duże, że nie dla wszystkich chętnych starczyło miejsc. Ostatecznie przeszkolono ponad 16 tys. uczestników, z czego 42 proc. stanowiły kobiety. Kolejna edycja wystartowała 7 marca br. i potrwa do końca listopada 2026 roku. W ciągu pierwszych siedmiu dni zapisów zgłosiło się ponad 9 tys. osób. Jak podało Wojsko Polskie, na ten rok zaplanowano 30 tys. miejsc.

– Każdy obywatel może zgłosić chęć udziału w ośmiogodzinnym, jednodniowym szkoleniu w wybranej przez siebie tematyce przez aplikację mObywatel. Zapraszamy i namawiamy do tego, żeby tę odporność i kompetencje budować – zachęca ppłk Anna Czajkowska-Małachowska. 

– Polacy różnie podchodzą do kwestii przygotowań. W szczególności jeżeli coś się dzieje, czyli spadają drony, to wtedy wszyscy szukają informacji, co robić. Natomiast czas na przygotowanie mamy wtedy, kiedy nic się nie dzieje. Możemy spokojnie przygotować mieszkanie, zapasy czy umiejętności, np. przejść kurs pierwszej pomocy. Mamy czas na to, żeby wyciągnąć gotówkę, która jest również bardzo istotna – podkreśla Anna Zapolska.

Jak wynika z sondażu CBOS „Czy wojna rozszerzy się na państwa NATO? Jak postąpilibyśmy w takiej sytuacji?” z maja 2025 roku, 19 proc. Polaków sprawdziło, jak postępować w przypadku wybuchu wojny. 11 proc. zgromadziło gotówkę, a 7 proc. zrobiło zapasy wody, żywności, leków i innych najpotrzebniejszych rzeczy. Taki sam odsetek zadeklarował, że uczestniczył w szkoleniu wojskowym.

– Coraz więcej kobiet chce się angażować, dlatego że większość zrozumiała już, że przygotowanie to odpowiedzialność, a nie kwestia bohaterstwa. Nasza świadomość jest coraz większa – podkreśla twórczyni profilu Miejski Survival Matki Polki.

Kobiety są coraz bardziej obecne w armii. W Wojsku Polskim służy już prawie 37 tys. kobiet, w tym ponad 4 tys. oficerów, prawie 8 tys. podoficerów oraz blisko 25 tys. szeregowych. Wśród nich znajduje się niemal 24 tys. żołnierzy zawodowych, ok. 8 tys. żołnierzy Terytorialnej Służby Wojskowej, blisko 2 tys. osób kształcących się w uczelniach wojskowych, ok. 3 tys. żołnierzy Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej oraz żołnierze Aktywnej Rezerwy. Dla porównania w 2015 roku w Siłach Zbrojnych RP służbę pełniło ponad 4 tys. kobiet żołnierzy zawodowych.

– Kobiety wnoszą szczególne cechy w ramach swojej służby wojskowej, które są niezwykle ważne dla budowania odporności. Są bardziej empatyczne, doskonale zorganizowane, mają umiejętność bardzo precyzyjnego przedstawiania celu dla grupy, którą dowodzą lub w której działają. Poza tym obecne konflikty zbrojne są bardzo złożone i obecność kobiety często umożliwia wykonanie zadania – mówi ppłk Anna Czajkowska-Małachowska.

Jak wynika z ubiegłorocznego sondażu CBOS, 2 proc. kobiet zadeklarowało gotowość bezpośredniego udziału w walkach w razie wybuchu wojny. Wśród mężczyzn ten odsetek wyniósł 20 proc. Jeśli chodzi o deklarowane wsparcie obrony kraju, bez udziału w walkach, różnica jest znacznie mniejsza. Gotowość taką zadeklarowało rok temu 35 proc. kobiet i 40 proc. mężczyzn.

Europejskie firmy mają potencjał, by budować globalne marki. Pokazują to przykłady mniejszych państw, np. skandynawskich i bałtyckich. W większych gospodarkach, takich jak Polska z 37 mln konsumentów, wciąż jednak dominuje model rozwoju oparty na rynku krajowym. Bez myślenia o globalnej ekspansji od początku działalności skalowanie biznesu może być poważnym wyzwaniem.

Globalizacja i postęp technologiczny otwierają przed firmami szanse na rynkach zagranicznych. Zdaniem ekspertów to jednak wymaga podejścia „born global”, czyli zakładania rozwoju międzynarodowego od początku działalności. Raporty gospodarcze wskazują, że w małych gospodarkach takie podejście jest bardziej powszechne, ponieważ krajowy rynek – kilku milionów mieszkańców – od początku może się dla firm wydawać zbyt wąski.

– Europejskie przedsiębiorstwa potrafią być globalne. Jeżeli spojrzymy na to, jak funkcjonują Szwecja, Finlandia, Litwa, Łotwa – to są kraje, w których powstawały firmy o charakterze globalnym. Dlaczego? Ponieważ od samego początku wiedziały o tym, że ich własny rynek – 8 mln ludzi w Szwecji, 7 mln ludzi w Finlandii, 2 mln ludzi w Litwie – jest niewystarczający, żeby skomercjalizować produkt. W związku z tym od samego początku projekty powstawały globalnie. I tak mamy takie marki jak Ikea, Nordea, Bolt czy Skype, Nokia i Angry Birds. Te firmy powstały w naszym regionie i są markami absolutnie globalnymi – mówi agencji Newseria dr Maciej Kawecki, prezes Instytutu Lema, dyrektor Centrum Innowacji Uniwersytetu WSB Merito w Warszawie.

Z badania PayPala i Startup Hub Poland „Early-Stage Startup Index. Wyzwania w dobie transgraniczności”, przeprowadzonego w 2023 roku, wynika, że prawie połowa badanych start-upów na wczesnym rozwoju sprzedawała swoje produkty lub usługi w Polsce, a większość z nich planowała ekspansję międzynarodową po osiągnięciu silnej pozycji na lokalnym rynku. W przypadku start-upów założonych przez imigrantów ponad 70 proc. rozpoczynało działalność, od razu kierując swoją ofertę do zagranicznych klientów

– Żaden z wymienionych krajów nie miał obciążenia kraju średniej wielkości. Polska niestety takie obciążenie ma. 40 mln mieszkańców wystarczało na to, żeby się godnie skomercjalizować, w związku z tym firmy od samego początku nie tworzyły produktów globalnie – podkreśla dr Maciej Kawecki. – Trzeba tworzyć je globalnie, tworzyć strukturę, która się opiera na języku angielskim, a nie na języku polskim, strukturę, która od razu otwiera się na rynek amerykański. Na pewnym poziomie bez dotarcia do rynku amerykańskiego my w kręgu kultury zachodniej nie jesteśmy w stanie tworzyć firmy globalnej. Zatem najlepsza rada, jaką mogę dać, to myśleć globalnie od samego początku.

To wyzwanie ma szerszy – europejski – wymiar. Wiele firm ze Starego Kontynentu nie tylko uwzględnia USA w swojej globalnej strategii, ale też przenosi tam swoją działalność. Rynek amerykański jest dla nich szczególnie perspektywiczny ze względu na możliwości rozwoju i skalowania działalności. Do jego przewag należą m.in. mniej restrykcyjna legislacja, znacznie łatwiejszy dostęp do kapitału oraz nastawienie na rozwój innowacji. Widać to szczególnie w branży technologii cyfrowych.

– Europejskie firmy, szczególnie cyfrowe, potrzebują trzech elementów do wejścia i uzyskania mocnej pozycji na globalnym rynku. Po pierwsze, mądrych regulacji i reguł funkcjonowania, ale nie barier regulacyjnych. Po drugie, budowania silnych kompetencji cyfrowych przez całe społeczeństwo, żebyśmy mogli z jednej strony mówić, że mamy przedsiębiorców, którzy wiedzą, jak wykorzystać technologię do budowania nowych produktów i usług albo do zarządzania swoją firmą, ale też z drugiej musimy kształcić konsumentów, w jaki sposób efektywnie, bezpiecznie korzystać z usług cyfrowych – podkreśla Michał Kanownik, prezes Związku Cyfrowa Polska. – Trzeci element, nieodzowny w budowaniu biznesu, to pieniądze. Potrzebujemy bardzo jasnego, klarownego modelu wspierania innowacyjności poprzez stworzenie silnego, europejskiego funduszu inwestycyjnego.

Jak podkreśla, takie zmiany mogą wzmocnić pozycję europejskich firm w zestawieniu z amerykańskimi.

– Europa musi być partnerem na globalnym rynku technologicznym, a nie klientem jak dzisiaj. Stąd pracujmy nad tym, żebyśmy wspólnymi siłami zbudowali na tyle silną europejską gospodarkę, szczególnie cyfrową, żebyśmy mogli na równych warunkach być partnerem dla Stanów Zjednoczonych, Japonii, Korei Południowej w budowaniu nowych cyfrowych usług – mówi Michał Kanownik.

W tym tygodniu Związek Cyfrowa Polska przedstawił swoje rekomendacje do planowanego przez Komisję Europejską przeglądu regulacji cyfrowych (Digital Fitness Check). Zdaniem ekspertów związku powinna to być okazja do tego, by uprościć przepisy i stworzyć przyjaźniejsze warunki do rozwoju innowacji w UE. W ich ocenie obecny model regulacji cyfrowych staje się coraz bardziej skomplikowany. Kolejne akty prawne regulują podobne zakresy działalności technologicznej, co zwiększa koszty utrzymywania zgodności z przepisami, potęguje niepewność prawną i utrudnia rozwój nowych technologii w Europie.